Ảo giác
Biên tập: Đội ngũ Hello Doctor
Tham vấn y khoa:
Bác sĩ Chuyên khoa II Phạm Công Huân
và cộng sự
Bác sĩ Chuyên khoa II Phạm Công Huân
Bác sĩ chuyên khoa
Bệnh viện tuyến Trung Ương
Xem hồ sơ chuyên môn ›
Xuất bản: 13/05/2017
|
Cập nhật: 17/07/2026
Tóm tắt Bệnh lý
Ảo giác là một triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt. Người bệnh thường nghe thấy, nhìn thấy và cảm nhận những điều không có thực. Bệnh ảo giác cần phải được điều trị.
ICD-10: R44
DSM-5: Hallucinations
Phân loại Mức độ (Severity)
- Ảo giác có thể mang tính chất "ra lệnh" (ảo thanh mệnh lệnh), bắt buộc người bệnh phải thực hiện các hành vi nguy hiểm như tự sát hoặc tấn công người khác.
Mục lục bài viết
Bệnh lý & Triệu chứng liên quan
1. Tổng quan Lâm sàng
Tóm tắt nhanh (TL;DR)
Ảo giác là một trải nghiệm tri giác sai lệch, trong đó người bệnh nhìn thấy, nghe thấy, ngửi thấy, nếm hoặc cảm nhận được những thứ hoàn toàn không có thực trong môi trường xung quanh. Khác với ảo tưởng (hiểu sai một vật có thật), ảo giác xuất hiện khi không hề có bất kỳ kích thích vật lý nào, nhưng người bệnh lại tin chắc chắn 100% đó là sự thật.Thông tin Dịch tễ (Key Facts)
- Ảo thanh (nghe thấy tiếng nói) là dạng ảo giác phổ biến nhất trong các bệnh lý tâm thần (chiếm 70%).
- Ảo thị (nhìn thấy hình ảnh) thường liên quan nhiều hơn đến nguyên nhân tổn thương não, khối u, ngộ độc rượu hoặc sa sút trí tuệ.
- Ảo giác không phải là một bệnh độc lập, mà là một "triệu chứng cốt lõi" của nhiều tình trạng rối loạn thần kinh hoặc tâm lý nặng.
Định nghĩa & Sinh bệnh học
Sự hình thành ảo giác xuất phát từ sự rối loạn dẫn truyền thần kinh ở não bộ, đặc biệt là sự tăng hoạt động quá mức của hệ thống Dopamine ở đường viền não. Não bộ tự phát ra các tín hiệu giả và não vỏ diễn dịch chúng thành những trải nghiệm chân thực đến mức không thể phân biệt được bằng ý thức.Phân thể (Subtypes)
- Ảo thanh (Auditory): Nghe thấy tiếng chửi rủa, khen ngợi, hoặc hai giọng nói đang thảo luận về mình.
- Ảo thị (Visual): Nhìn thấy người chết, côn trùng bò trên tường, hoặc ánh sáng lạ.
- Ảo khứu (Olfactory): Ngửi thấy mùi hôi thối nồng nặc, mùi thịt rữa (thường gặp trong động kinh thùy thái dương).
- Ảo xúc (Tactile): Cảm giác có côn trùng bò dưới da (thường do hội chứng cai rượu, ma túy đá).
2. Triệu chứng và Nguyên nhân
Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)
Bệnh nhân có biểu hiện sững sờ, sốt cao, cứng cơ toàn thân sau khi dùng thuốc chống loạn thần -> Đây là Hội chứng an thần kinh ác tính.Dấu hiệu & Triệu chứng
- Người bệnh thường nói chuyện một mình, nhìn đăm đăm vào một khoảng không.
- Bịt tai, nhăn mặt hoặc có phản ứng né tránh một kích thích vô hình.
- Đột ngột nổi giận hoặc hoảng loạn vì những lời đe dọa không có thực.
- Từ chối ăn uống vì ngửi thấy mùi độc dược trong thức ăn.
Nguyên nhân gây bệnh
1. Tâm thần phân liệt. 2. U não, động kinh. 3. Ma túy, lạm dụng rượu. 4. Thiếu ngủ trầm trọng.Yếu tố nguy cơ
Sử dụng chất kích thích từ tuổi vị thành niên. Tiền sử gia đình có người bị Tâm thần phân liệt.Yếu tố bảo vệ
Tuân thủ nghiêm ngặt điều trị, tránh xa hoàn toàn rượu bia và các chất gây nghiện.3. Chẩn đoán & Biến chứng
Chẩn đoán & Cận lâm sàng
Chẩn đoán nguyên nhân gốc là tối quan trọng. Bác sĩ sẽ khai thác kỹ tính chất ảo giác. Khám thần kinh và chỉ định MRI Sọ não, Điện não đồ (EEG).Chẩn đoán phân biệt
Phân biệt với Ảo giác khi ngủ/khi thức giấc (hiện tượng sinh lý bình thường) và Ảo tưởng.Công cụ sàng lọc & Bài test
PSYRATS để đo mức độ nghiêm trọng của ảo thanh.Biến chứng có thể gặp
Gây rối loạn hành vi nghiêm trọng, phạm tội do ảo giác sai khiến.Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?
Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống
4. Phác đồ Điều trị
Tổng quan Phác đồ
Điều trị Ảo giác bắt buộc phải sử dụng thuốc hóa dược để phong bế sự quá tải Dopamine trong não.Nhóm thuốc hỗ trợ
Thuốc chống loạn thần cần ít nhất 2-4 tuần mới có thể dập tắt hoàn toàn ảo thanh. Trong những ngày đầu, thuốc chỉ có tác dụng an thần.Liệu pháp Tâm lý (Psychotherapy)
Sau khi ảo giác đã được kiểm soát bằng thuốc, liệu pháp Nhận thức Hành vi (CBT) giúp bệnh nhân học cách đối phó.Phương pháp Mới & Đột phá
Kích thích từ trường xuyên sọ (TMS) nhắm vào thùy thái dương.
Can thiệp Ưu tiên (First-line):
Hóa dược liệu pháp:
- Nhóm thuốc chống loạn thần là chỉ định đầu tay bắt buộc để dập tắt ảo giác. Thuốc sẽ khóa các thụ thể Dopamine D2.
- Đối với ảo giác do ngộ độc/cai rượu, cần bù nước, điện giải và dùng thuốc an thần mạnh để kiểm soát kích động.
- Nhóm thuốc chống loạn thần là chỉ định đầu tay bắt buộc để dập tắt ảo giác. Thuốc sẽ khóa các thụ thể Dopamine D2.
- Đối với ảo giác do ngộ độc/cai rượu, cần bù nước, điện giải và dùng thuốc an thần mạnh để kiểm soát kích động.
Can thiệp Thay thế (Second-line):
Sử dụng thuốc tiêm chống loạn thần (tác dụng kéo dài 1-3 tháng/mũi) nếu người bệnh không chịu uống thuốc hàng ngày.
Chống chỉ định & Thận trọng:
Chống chỉ định nhóm thuốc chống loạn thần điển hình ở bệnh nhân Sa sút trí tuệ thể Lewy.
Lộ trình Điều trị
1 tuần đầu: Giảm hoảng loạn và kích động. Tuần 3-6: Ảo giác mờ nhạt. Tháng 3-6: Biến mất hoàn toàn.Tiên lượng (Prognosis)
Phụ thuộc vào nguyên nhân. Ảo giác do say ma túy có thể hết sau vài ngày giải độc. Do Phân liệt cần dùng thuốc duy trì suốt đời.Lưu ý Nhóm đặc biệt (Trẻ em, Phụ nữ mang thai...)
Người già bị Alzheimer xuất hiện ảo thị: Không vội vàng dùng thuốc chống loạn thần mạnh, cần điều chỉnh môi trường sống trước.5. Chăm sóc & Theo dõi
Lịch trình Theo dõi (Follow-up)
1 ngày
- Xác nhận bệnh nhân đã uống thuốc chưa
- Đánh giá mức độ kích động
3 ngày
- Kiểm tra xem giấc ngủ đã cải thiện chưa
- Đánh giá tác dụng phụ
7 ngày
- Tái khám
- Đánh giá sự thuyên giảm của ảo giác
2 tuần
- Kiểm tra nhận thức của bệnh nhân về ảo giác
1 tháng
- Tái khám
- Điều chỉnh liều thuốc
3 tháng
- Khám định kỳ phòng ngừa tái phát
Tự chăm sóc (Self-care)
Tránh ở trong không gian quá yên tĩnh, vì sự im lặng sẽ làm ảo thanh trở nên rõ ràng hơn.Hướng dẫn cho Gia đình/Người thân
Tuyệt đối KHÔNG tranh cãi với người bệnh rằng "làm gì có tiếng ai nói". Đối với họ, trải nghiệm đó là thật 100%.Sống chung với bệnh
Sống chung với ảo giác giống như sống trong một rạp chiếu phim 4D không thể tắt.Hướng dẫn xử lý Cấp cứu tại nhà
Khi ảo thanh xúi giục nhảy lầu: Lập tức khóa chặt cửa, thu dọn vật sắc nhọn và gọi 115.Phòng ngừa
Tuyệt đối không thử ma túy tổng hợp dù chỉ 1 lần.6. Tài liệu & Nghiên cứu
Cập nhật Hướng dẫn Điều trị
Các nghiên cứu fMRI cho thấy vùng Broca và Wernicke sáng lên y hệt như khi đang thực sự nghe người khác nói.CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan
Bác sĩ điều trị
Thạc sĩ - Bác sĩ
Nguyễn Thi Phú
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Đại Học Y Dược
Kinh nghiệm: 23 năm
Bác sĩ
Nguyễn Trọng Tuân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 25 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Phạm Công Huân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 14 năm
Bác sĩ
Lê Duy
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Trung tâm Pháp Y Tâm thần Khu vực TP. Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 17 năm
Thạc sĩ
Nguyễn Viết Chung
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Khoa Y Dược - Đại học Quốc Gia Hà Nội.
Thạc sĩ - Bác sĩ nội trú
Lê Thị Phương Thảo
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 13 năm
Bác sĩ
Phạm Thị Hoài Mai
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần Đà Nẵng
Kinh nghiệm: 6 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Vũ Thị Lan
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Bác sĩ Chuyên khoa II
Huỳnh Thanh Hiển
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 41 năm
Nhắn tin Zalo Hỗ trợ
Gửi bình luận của bạn