Chán ăn tâm thần

2. Các dấu hiệu, biểu hiện và triệu chứng của bệnh chán ăn tâm thần

Các dấu hiệu thực thể của chứng chán ăn có liên quan tới sự đói khát nhưng các rối loạn còn bao gồm cả cảm xúc và các vấn đề hành vi liên quan tới nhận thức không chính xác về cân nặng và sự sợ hãi tột độ việc tăng cân hoặc trở nên béo phì.

Dấu hiệu thực thể của chứng rối loạn ăn uống có thể bao gồm:

• Giảm cân nhanh chóng
• Vẻ ngoài ốm yếu
• Các chỉ số máu bất thường
• Mệt mỏi
• Mất ngủ
• Hoa mắt, chóng mặt
• Móng tay nhạt màu
• Tóc rụng, gãy hoặc yếu
• Rụng lông
• Mất kinh
• Táo bón
• Da khô hoặc vàng vọt
• Sợ lạnh
• Nhịp tim bất thường
• Huyết áp thấp
• Mất nước
• Loãng xương
• Tay chân sưng phù

Các triệu chứng cảm xúc và hành vi có thể bao gồm những nỗ lực để giảm cân bằng các cách sau:

• Cực kì hạn chế nạp thức vào cơ thể bằng việc ăn kiêng hoặc ăn chay và tập thể dục quá mức
• Ăn rất nhiều nhưng tự móc họng ói ra và có thể sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc xổ, dụng cụ dùng để ăn kiêng hoặc các sản phẩm thảo dược

Một vài triệu chứng cảm xúc và hành vi khác có liên quan tới chứng chán ăn như:

• Cảnh giác với thức ăn
• Từ chối ăn
• Phủ nhận bản thân đang đói bụng
• Sợ hãi việc tăng cân
• Nói dối về số lượng thức ăn đã ăn vào
• Thờ ơ
• Xa lánh xã hội
• Cáu gắt
• Giảm ham muốn tình dục
• Trầm cảm
• Có suy nghĩ muốn tự tử

Dấu hiệu Cấp cứu

• Biến chứng và tác hại của bệnh chán ăn tâm thầnChứng chán ăn có thể có rất nhiều biến chứng, nặng nhất là tử vong.

3. Nguyên nhân gây ra bệnh chán ăn tâm thần

Nguyên nhân chính xác gây ra bệnh chán ăn tâm thần vẫn chưa được hiểu rõ. Cũng như các bệnh khác, nguyên nhân thường là do các yếu tố sinh học, tâm lý và môi trường tác động qua lại.

• Yếu tố sinh học: mặc dù các chuyên gia vẫn chưa biết rõ được các gen nào liên quan tới bệnh nhưng có một số gen làm cho vài người dễ mắc bệnh chán ăn hơn. Một số người có khuynh hướng di truyền về chủ nghĩa hoàn hảo, tính nhạy cảm và tính kiên trì – tất cả các đặc điểm liên quan tới chứng biến ăn.
• Yếu tố tâm lý: một vài tính cách có khả năng dẫn tới chứng chán ăn. Phụ nữ trẻ có thể có chứng ám ảnh cưỡng chế, điều đó làm họ dễ dàng theo sát chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt và bỏ bữa mặc dù đang rất đói. Họ có thể điên cuồng vì chủ nghĩa hoàn hảo, làm họ nghĩ họ không bao giờ mảnh mai được. Họ có mức độ lo âu rất cao và cắt giảm khẩu phần ăn của mình để giải quyết sự lo âu đó.
• Yếu tố môi trường: vì bị ảnh hưởng văn hóa phương Tây hiện đại tôn thờ sự mảnh mai. Thành công và giá trị bản thân thường được đánh đồng với cơ thể mảnh mai. Hơn nữa, áp lực từ những người đồng trang lứa là động lực chính thúc đẩy mong ước được mảnh mai, nhất là ở những cô gái trẻ.

Tư vấn với Bác sĩ Tâm thần - Tâm lý (Bảo mật 100%)

Liên hệ ngay để được chuyên gia hỗ trợ điều trị Trầm cảm, Rối loạn lo âu, Mất ngủ.

Chat Zalo Gọi 1900 1246  Messenger

Hệ thống phòng khám tại: HCM, Hà Nội

Yếu tố nguy cơ mắc bệnh chán ăn tâm thần

Một vài yếu tố nguy cơ sau làm gia tăng khả năng mắc chứng chán ăn như:

• Giới tính nữ: chán ăn thường thấy ở phụ nữ. Tuy nhiên, thời gian gần đây đã có xu hướng gia tăng tỉ lệ mắc các rối loạn ăn uống, có lẽ là do áp lực xã hội áp đặt lên họ ngày càng tăng.
• Tuổi trẻ: chán ăn hay gặp ở lứa tuổi vị thành niên. Tuy nhiên bất cứ ai ở bất kì độ tuổi nào cũng có thể bị các rối loạn ăn uống, và trên 40 tuổi thì tỉ lệ này rất hiếm. Các em tuổi vị thành niên dễ bị ảnh hưởng hơn do sự thay đổi cơ thể trong quá trình dậy thì. Chúng có thể phải đối mặt với nhiều áp lực xã hội hơn và nhạy cảm hơn với sự chỉ trích hay thậm chí những lời bình luận thông thường về cân nặng và hình thể của chúng.
• Di truyền: sự thay đổi ở một số gen cụ thể có thể làm người ta dễ bị chứng chán ăn.
• Tiền sử gia đình: người có người thân trong gia đình như cha mẹ, anh chị em ruột hay con cái – có chứng chán ăn sẽ có nguy cơ mắc chứng chán ăn cao hơn.
• Thay đổi cân nặng: khi một người thay đổi cân nặng – dù cố ý hay không – thì những thay đổi đó có thể được củng cố bởi những lời bình luận tích cực nếu họ giảm cân hoặc bằng những nhận xét tiêu cực vì họ tăng cân. Chính những thay đổi trong những lời bình luận đó có thể làm ai đó bắt đầu ăn kiêng triệt để. Thêm vào đó, bỏ đói cơ thể và giảm cân có thể làm thay đổi cách não bộ hoạt động ở những người dễ bị ảnh hưởng, điều đó có thể làm họ kéo dài việc ăn uống kiêng khem và khó quay lại với thói quen ăn uống bình thường.
• Các sự thay đổi trong cuộc sống: dù là chuyển trường, chuyển nhà hoặc chuyển công việc, chia tay người yêu hoặc người thân yêu mắc bệnh hay qua đời, sự thay đổi này có thể mang lại cảm xúc tiêu cực và làm gia tăng nguy cơ mắc chứng chán ăn.
• Thể thao, công việc và các hoạt động nghệ thuật: vận động viên, diễn viên, vũ công và người mẫu có tỉ lệ mắc chứng chán ăn cao. Huấn luyện viên và các bậc phụ huynh có thể vô tình làm tăng tỉ lệ này lên bằng cách gợi ý rằng họ nên giảm cân hơn nữa.
• Truyền thông và xã hội: các phương tiện truyền thông đại chúng như TV và tạp chí thời trang thường xuyên cho xuất hiện hình ảnh những người mẫu mảnh mai. Những hình ảnh này dường như đánh đồng sự mảnh mai với thành công và nổi tiếng. Tuy nhiên việc truyền thông chỉ đơn thuần phản ánh các giá trị của xã hội hay thực sự làm cho họ mắc chứng chán ăn tới nay vẫn chưa rõ.

Chẩn đoán

Nếu bác sĩ nghi ngờ bạn mắc chứng chán ăn, họ sẽ yêu cầu bạn thực hiện một vài xét nghiệm và khám tổng quát để đưa ra chẩn đoán, loại trừ các nguyên nhân gây giảm cân và kiểm tra các biến chứng kèm theo. Những xét nghiệm đó bao gồm:

• Khám thực thể: bao gồm đo chiều cao và cân nặng, kiểm tra dấu hiệu sinh tồn như nhịp tim, huyết áp, nhiệt độ cơ thể, kiểm tra da và móng của bạn xem có bất thường gì không, nghe tim phổi và khám bụng.
• Xét nghiệm: xét nghiệm máu và các xét nghiệm chuyên biệt để kiểm tra điện giải, protein cũng như chức năng gan, thận và tuyến giáp, bạn cũng có thể được cho làm xét nghiệm nước tiểu.
• Đánh giá tâm lý: bác sĩ tâm thần sẽ hỏi bạn về các suy nghĩ của bản thân, cảm xúc và các thói quen ăn uống. Bạn cũng có thể yêu cầu hoàn thành bảng câu hỏi tự đánh giá tâm lý bản thân.
• Các xét nghiệm khác: Chụp Xquang để kiểm tra mật độ xương, chỗ nứt xương hoặc gãy xương, nó cũng có thể được dùng để kiểm tra xem có viêm phổi hay các vấn đề ở tim hay không. Điện tim được thực hiện để tìm các bất thường ở tim. Các xét nghiệm được thực hiện để xác định lượng nặng lượng mà cơ thể bạn sử dụng, từ đó xây dựng các yêu cầu dinh dưỡng cần thiết.

Tiêu chuẩn chẩn đoán chứng chán ăn

Hướng dẫn chẩn đoán và thống kê các chứng bệnh tâm thần (DSM – 5) được xuất bản bởi Hiệp hội Tâm thần Mỹ, được sử dụng bởi các bác sĩ tâm lý để chẩn đoán các tình trạng bệnh tâm thần và được sử dụng bởi các công ty bảo hiểm để hoàn trả chi phí điều trị bệnh.

Tiêu chuẩn chẩn đoán chứng chán ăn theo DSM – 5 bao gồm:

• Giảm thiểu số lượng thức ăn nạp vào: ăn ít hơn lượng cần thiết để giữ cân nặng ở mức bình thường theo lứa tuổi và theo chiều cao.
• Sợ hãi việc tăng cân: nỗi sợ hãi to lớn về việc tăng cân hoặc mập lên hoặc có những hành vi ngăn cản việc tăng cân như móc họng ói hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng mặc dù bạn đang thiếu cân.
• Có vấn đề về hình ảnh bản thân: chối bỏ tầm quan trọng của việc bản thân đang bị thiếu cân, tự liên kết giữa cân nặng và giá trị bản thân hay có hình ảnh méo mó về vẻ ngoài hoặc hình dáng cơ thể mình.

5. Các phương pháp điều trị bệnh chán ăn tâm thần

Điều trị bệnh

Khi bạn mắc chứng chán ăn, bạn có thể cần một vài phương pháp điều trị khác nhau. Việc điều trị thường được thực hiện bởi một đội ngũ các chuyên gia bao gồm các bác sĩ, các chuyên gia tâm lý và các chuyên gia dinh dưỡng có kinh nghiệm điều trị các rối loạn ăn uống. Tiếp tục liệu pháp điều trị và giáo dục dinh dưỡng là điều rất quan trọng trong quá trình phục hồi bệnh. Dưới đây là ví dụ về những việc cần làm trong quá trình điều trị cho bệnh nhân chán ăn.

Nhập viện

Nếu tính mạng của bạn đang gặp nguy hiểm, bạn cần nhập viện tại phòng cấp cứu để giải quyết các vấn đề về nhịp tim, tình trạng mất nước, rối loạn điện giải hoặc các vấn đề về tâm lý. Bác sĩ phải yêu cầu nhập viện để chữa trị các biến chứng, cấp cứu tâm lý, tình trạng suy dinh dưỡng nặng hoặc nếu bạn tiếp tục từ chối ăn uống. Bạn có thể nhập viện tại khoa y thông thường hoặc khoa tâm thần.

Một vài phòng khám chuyên điều trị những bệnh nhân rối loạn ăn uống. Họ cung cấp những liệu trình điều trị trong ngày hoặc điều trị nội trú chứ không bắt buộc nhập viện hoàn toàn. Các rối loạn ăn uống đặc biệt có thể cần điều trị lâu hơn và chuyên sâu hơn.

Chăm sóc y tế

Do có nhiều biến chứng gây ra bởi chứng chán ăn, bạn cần được theo dõi các dấu hiệu sinh tồn thường xuyên, lượng nước trong cơ thể và tình trạng điện giải cũng như các tình trạng khác của cơ thể. Trong một vài trường hợp nặng, bệnh nhân chán ăn có thể cần phải được nuôi ăn qua một ống thông từ mũi xuống dạ dày (ống thông mũi – dạ dày).

Bác sĩ chăm sóc ban đầu là người phối hợp với các chuyên gia y tế khác. Đôi khi chính chuyên gia tâm lý lại là người phối hợp với các chuyên gia y tế khác.

Phục hồi mức cân nặng bình thường

Mục tiêu đầu tiên của việc điều trị là lấy lại mức cân nặng bình thường. Bạn không thể nào hồi phục sau một rối loạn ăn uống mà không lấy lại được mức cân nặng cần thiết và học cách ăn uống dinh dưỡng đúng cách.

Một bác sĩ tâm thần hay một chuyên gia tâm lý có thể làm việc với bạn để xây dựng lại các hành vi đúng đắn để lấy lại cân nặng bình thường. Một chuyên gia dinh dưỡng có thể đưa ra các hướng dẫn giúp bạn quay lại các thói quen ăn uống thông thường, bao gồm cung cấp thực đơn cụ thể và yêu cầu lượng năng lượng cần tiêu thụ để đạt được mức cân nặng mục tiêu. Gia đình bạn có thể tham gia vào quá trình giúp bạn duy trì các thói quen thông thường.

Liệu pháp tâm lý

Những liệu pháp tâm lý dưới đây có thể có lợi:

• Liệu pháp dựa vào gia đình: đây là phương pháp điều trị dựa trên chứng cứ duy nhất được áp dụng cho trẻ vị thành niên mắc chứng chán ăn. Do chúng không có khả năng lựa chọn những thực phẩm tốt cho sức khỏe trong tình trạng bản thân đang gặp nguy hiểm, liệu pháp này cần cha mẹ cùng chung tay giúp đỡ con mình ăn uống đúng cách và lấy lại cân nặng cần thiết cho tới khi chúng tự đưa ra những lựa chọn tốt cho sức khỏe bản thân.
• Liệu pháp cá thể: với người lớn, liệu pháp điều trị hành vi nhận thức – đặc biệt là liệu pháp điều trị hành vi nhận thức tăng cường – cho thấy được tác dụng. Mục tiêu chính là giúp bạn quay lại thói quen ăn uống và hành vi bình thường để tăng cân. Mục tiêu thứ hai là giúp thay đổi những suy nghĩ và quan điểm lệch lạc về việc ăn uống kiêng khem. Kiểu điều trị này thường được thực hiện mỗi tuần một lần hoặc trong các liệu trình điều trị 1 ngày, nhưng trong một vài trường hợp, nó có thể là một phần trong quá trình điều trị ở bệnh viện tâm thần.

Dùng thuốc

Không có loại thuốc nào cụ thể nào có thể điều trị chứng chán ăn. Tuy nhiên, các thuốc chống trầm cảm hoặc các thuốc trị các chứng bệnh tâm thần khác có thể dùng để điều trị các rối loạn tâm thần khác bạn đang mắc, như trầm cảm hoặc rối loạn lo âu.

Các khó khăn khi điều trị chứng chán ăn tâm thần

Một trong những khó khăn lớn nhất khi điều trị chứng chán ăn là bệnh nhân không hợp tác. Những rào cản này bao gồm:

• Nghĩ rằng bạn không cần chữa trị
• Lo sợ sẽ tăng cân trở lại
• Không nhìn nhận chứng chán ăn là một căn bệnh mà đó là một cách sống

Những người có các rối loạn ăn uống có thể phục hồi được. Tuy nhiên, họ vẫn có nguy cơ tái phát cao do bị bệnh stress nặng hoặc trong các tình huống kích động. Các liệu pháp điều trị duy trì hoặc các cuộc hẹn tái khám trong khoảng thời gian stress có thể giúp bạn sống khỏe mạnh.

Liệu pháp điều trị thay thế

Liệu pháp điều trị thay thế sử dụng cách tiếp cận không chính thống thay vì dùng thuốc. Còn liệu pháp điều trị bổ sung là cách tiếp cận không chính thống được sử dụng cùng với y học chính thống.

Liệu pháp điều trị thay thế chưa được nghiên cứu kĩ dưới góc độ là một phương pháp điều trị cho bệnh nhân chán ăn, nhưng liệu pháp điều trị bổ sung có thể giúp loại bỏ sự lo âu căng thẳng. Những liệu pháp đó có thể giúp bệnh nhân chán ăn bằng cách tăng cường cảm giác thoải mái và thư giãn.

Các ví dụ về liệu pháp điều trị bổ sung chống lo âu như:

• Châm cứu
• Mát - xa
• Yoga
• Dùng thuốc

Hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thử bất kì liệu pháp điều trị thay thế. Tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn. Bác sĩ sẽ giúp bạn hiểu được các rủi ro tiềm ẩn và các lợi ích trước khi bạn tiếp nhận bất kì liệu pháp trị liệu nào. 

Để điều trị bệnh rối loạn lo âu với các bác sĩ của Hello Doctor, bạn có thể liên hệ đến số 1900 1246 để đặt lịch khám.

Nhóm thuốc hỗ trợ

• Các phương pháp điều trị bệnh chán ăn tâm thầnĐiều trị bệnhKhi bạn mắc chứng chán ăn, bạn có thể cần một vài phương pháp điều trị khác nhau.
• Việc điều trị thường được thực hiện bởi một đội ngũ các chuyên gia bao gồm các bác sĩ, các chuyên gia tâm lý và các chuyên gia dinh dưỡng có kinh nghiệm điều trị các rối loạn ăn uống.
• Tiếp tục liệu pháp điều trị và giáo dục dinh dưỡng là điều rất quan trọng trong quá trình phục hồi bệnh.
• Bác sĩ phải yêu cầu nhập viện để chữa trị các biến chứng, cấp cứu tâm lý, tình trạng suy dinh dưỡng nặng hoặc nếu bạn tiếp tục từ chối ăn uống.
• Bạn có thể nhập viện tại khoa y thông thường hoặc khoa tâm thần.
• Một vài phòng khám chuyên điều trị những bệnh nhân rối loạn ăn uống.
• Các rối loạn ăn uống đặc biệt có thể cần điều trị lâu hơn và chuyên sâu hơn.
• Do có nhiều biến chứng gây ra bởi chứng chán ăn, bạn cần được theo dõi các dấu hiệu sinh tồn thường xuyên, lượng nước trong cơ thể và tình trạng điện giải cũng như các tình trạng khác của cơ thể.
• Trong một vài trường hợp nặng, bệnh nhân chán ăn có thể cần phải được nuôi ăn qua một ống thông từ mũi xuống dạ dày (ống thông mũi – dạ dày).
• Phục hồi mức cân nặng bình thường
• Mục tiêu đầu tiên của việc điều trị là lấy lại mức cân nặng bình thường.
• Bạn không thể nào hồi phục sau một rối loạn ăn uống mà không lấy lại được mức cân nặng cần thiết và học cách ăn uống dinh dưỡng đúng cách.
• Một bác sĩ tâm thần hay một chuyên gia tâm lý có thể làm việc với bạn để xây dựng lại các hành vi đúng đắn để lấy lại cân nặng bình thường.
• Một chuyên gia dinh dưỡng có thể đưa ra các hướng dẫn giúp bạn quay lại các thói quen ăn uống thông thường, bao gồm cung cấp thực đơn cụ thể và yêu cầu lượng năng lượng cần tiêu thụ để đạt được mức cân nặng mục tiêu.
• Gia đình bạn có thể tham gia vào quá trình giúp bạn duy trì các thói quen thông thường.
• Liệu pháp dựa vào gia đình: đây là phương pháp điều trị dựa trên chứng cứ duy nhất được áp dụng cho trẻ vị thành niên mắc chứng chán ăn.
• Do chúng không có khả năng lựa chọn những thực phẩm tốt cho sức khỏe trong tình trạng bản thân đang gặp nguy hiểm, liệu pháp này cần cha mẹ cùng chung tay giúp đỡ con mình ăn uống đúng cách và lấy lại cân nặng cần thiết cho tới khi chúng tự đưa ra những lựa chọn tốt cho sức khỏe bản thân.
• Liệu pháp cá thể: với người lớn, liệu pháp điều trị hành vi nhận thức – đặc biệt là liệu pháp điều trị hành vi nhận thức tăng cường – cho thấy được tác dụng.
• Mục tiêu chính là giúp bạn quay lại thói quen ăn uống và hành vi bình thường để tăng cân.
• Mục tiêu thứ hai là giúp thay đổi những suy nghĩ và quan điểm lệch lạc về việc ăn uống kiêng khem.
• Kiểu điều trị này thường được thực hiện mỗi tuần một lần hoặc trong các liệu trình điều trị 1 ngày, nhưng trong một vài trường hợp, nó có thể là một phần trong quá trình điều trị ở bệnh viện tâm thần.
• Dùng thuốc
• Không có loại thuốc nào cụ thể nào có thể điều trị chứng chán ăn.
• Tuy nhiên, các thuốc chống trầm cảm hoặc các thuốc trị các chứng bệnh tâm thần khác có thể dùng để điều trị các rối loạn tâm thần khác bạn đang mắc, như trầm cảm hoặc rối loạn lo âu.
• Những người có các rối loạn ăn uống có thể phục hồi được.
• Tuy nhiên, họ vẫn có nguy cơ tái phát cao do bị bệnh stress nặng hoặc trong các tình huống kích động.
• Liệu pháp điều trị thay thế sử dụng cách tiếp cận không chính thống thay vì dùng thuốc.
• Còn liệu pháp điều trị bổ sung là cách tiếp cận không chính thống được sử dụng cùng với y học chính thống.
• Liệu pháp điều trị thay thế chưa được nghiên cứu kĩ dưới góc độ là một phương pháp điều trị cho bệnh nhân chán ăn, nhưng liệu pháp điều trị bổ sung có thể giúp loại bỏ sự lo âu căng thẳng.
• Những liệu pháp đó có thể giúp bệnh nhân chán ăn bằng cách tăng cường cảm giác thoải mái và thư giãn.
• Các ví dụ về liệu pháp điều trị bổ sung chống lo âu như:
• Dùng thuốc

Nhiều người luôn bị ám ảnh tâm lý bởi cân nặng dẫn đến rối loạn ăn uống và mắc bệnh chán ăn tâm thần. Chán ăn tâm thần gây ra những tác động xấu đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống bệnh nhân.

1. Chán ăn tâm thần là gì

2. Triệu chứng của chán ăn tâm thần

• Khi nào nên đi khám bác sĩ

3. Nguyên nhân gây ra bệnh chán ăn tâm thần

• Yếu tố nguy cơ gây bệnh chán ăn tâm thần

4. Biến chứng của bệnh chán ăn tâm thần

5. Điều trị bệnh chán ăn tâm thần

• Chẩn đoán
• Điều trị

6. Bác sĩ điều trị

7. Chia sẻ của bệnh nhân