Trầm cảm

2. Những dấu hiệu, biểu hiện và triệu chứng của bệnh trầm cảm

Bệnh nhân khi bị trầm cảm sẽ có các biểu hiện triệu chứng khác nhau như: ngủ nhiều hơn hoặc rất khó ngủ, ăn nhiều hơn hoặc không có cảm giác ngon miệng khi ăn...

Dù vậy, vẫn có những triệu chứng trầm cảm phổ biến cho căn bệnh này bao gồm:

• Vấn đề với giấc ngủ: khó ngủ, mất ngủ trong thời gian dài
• Vấn đề về ăn uống: cảm giác chán ăn, ăn không ngon thường xuyên
• Cơ thể khó chịu, tâm thần bất an: Luôn cảm thấy bứt rứt khó chịu, không thoải mái và lo lắng
• Ngại giao tiếp xã hội: Không muốn nói chuyện, tiếp xúc với những người xung quanh
• Chậm chạp, không có hứng thú với bất kỳ điều gì: Chán nản, buồn rầu, mất cảm hứng đối với nhiều thứ, không duy trì được hưng phấn thậm chí không còn hưng phấn.
• Luôn bi quan trong mọi việc: Luôn nhìn nhận mọi việc một cách thiếu lạc quan, cảm thấy mọi thứ sẽ tồi tệ
• Luôn tự ti về bản thân: Luôn lo lắng bản thân kém cỏi, sợ hãi
• Có ý nghĩ tự tử hoặc đã từng tự sát

Chia sẻ của bệnh nhân gặp các triệu chứng trầm cảm: https://hellodoctors.vn/tram-cam/cac-dau-hieu-bieu-hien-va-trieu-chung-cua-benh-tram-cam.html

Đọc thêm các bài về các triệu chứng: Bi Quan, Chán nản, cảm giác buồn rầu, Dễ kích động: xúc động, cáu gắt

• Nguyên nhân nào dẫn đến cảm giác Bi Quan?

• Triệu chứng chán nản kéo dài là dấu hiệu của bệnh gì?

• Cảm giác buồn rầu là dấu hiệu của bệnh gì?

• Dễ kích động: xúc động, cáu gắt

Triệu chứng trầm cảm ở người lớn tuổi

Trầm cảm không phải là một bệnh thông thường ở tuổi già, hay bị xem nhẹ, hiểu lầm thành các dấu hiệu về tâm lý như "người già thường hay thế" nên không đi khám, trị liệu. Các triệu chứng của bệnh trầm cảm ở người lớn tuổi có thể như sau:

• Giảm trí nhớ hoặc thay đổi nhân cách
• Đau nhức toàn thân
• Mệt mỏi, mất ăn, khó ngủ
• Thường muốn ở nhà hơn là đi ra ngoài, ngại giao tiếp, ngại tham gia các hoạt động đoàn thể
• Tự tử hoặc suy nghĩ muốn tự tử, đặc biệt ở những người đàn ông lớn tuổi

4. Nguyên nhân gây ra bệnh trầm cảm

Hiện nay y học chưa xác định được nguyên nhân chính xác nhất dẫn đến trầm cảm. Bệnh trầm cảm  được chỉ ra rằng, có thể do những nguyên nhân riêng lẻ khác nhau hoặc sự kết hợp của nhiều nguyên nhân. Những nguyên nhân phổ biến bao gồm:

• Yếu tố di truyền: Trầm cảm thường phổ biến ở những gia đình có người bị mắc bệnh trầm cảm. 
• Sự mất cân bằng của nồng độ serotonin trong não: Những nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng những thay đổi về chức năng và hiệu quả của các chất dẫn truyền thần kinh cùng với cách chúng tương tác với các mạch thần kinh tham gia duy trì ổn định tâm trạng có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc gây ra bệnh trầm cảm.
• Hormone: Sự mất cân bằng của Hormone trong cơ thể có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra trầm cảm. Những thay đổi Hormone gây ra một số vấn đề trong những tuần hoặc vài tháng sau khi sinh (sau sinh) đối với phụ nữ sinh nở và các vấn đề về tuyến giáp, mãn kinh hoặc một số bệnh lý khác.
• Stress - căng thẳng: là một trong những yếu tố lớn gây ra trầm cảm.
• Những chấn thương lớn ảnh hưởng tới người bệnh: bị mù, bị cụt tay, chân, mất khả năng sinh sản...

Các yếu tố nguy cơ gây ra bệnh trầm cảm

Nhiều yếu tố có vẻ sẽ làm tăng nguy cơ phát triển hoặc gây ra chứng trầm cảm. Các yếu tố nguy cơ có thể bao gồm:

• Có tiền sử rối loạn lưỡng cực
• Lạm dụng rượu hoặc chất kích thích
• Lạm dụng tình dục
• Những tổn thương thời thơ ấu
• Một số đặc điểm tính cách, chẳng hạn như lòng tự trọng thấp hoặc sống phụ thuộc
• Bệnh nặng, chẳng hạn như ung thư hoặc bệnh tim
• Một số loại thuốc như thuốc cao huyết áp, thuốc ngủ
• Những căng thẳng vì môi trường sống

Nguy cơ trầm cảm cũng có thể tăng lên trong các trường hợp:

• Những người trong gia đình bạn có tiền sử trầm cảm, rối loạn lưỡng cực hoặc nghiện rượu
• Bạn đã trải qua những sự kiện khiến bạn suy sụp, "sốc" như sự ra đi của người thân yêu nhất
• Trầm cảm sau khi sinh nở
• Trong gia đình có người tự sát
• Rất ít bạn bè hoặc các mối quan hệ cá nhân khác

Chẩn đoán

Những bài kiểm tra và xét nghiệm dưới đây có thể giúp bác sĩ loại trừ các vấn đề khác có thể gây ra các triệu chứng của bạn, đồng thời chẩn đoán và kiểm tra các biến chứng có liên quan:

Khám sức khoẻ: Bác sĩ của bạn có thể khám sức khoẻ và hỏi những câu hỏi chuyên sâu về sức khoẻ của bạn để giúp xác định những gì có thể gây ra trầm cảm. Trong một số trường hợp, chứng trầm cảm có thể liên quan đến vấn đề sức khoẻ thể chất cơ bản.

Tiến hành một số xét nghiệm: Các xét nghiệm cơ bản:

• Công thức máu, sinh hóa, chức năng gan, chức năng thận. 
• CT, MRI sọ não.
• Điện não đồ, điện tim.
• Trắc nghiệm tâm lý:  Beck, Hamilton, MMPI.
• Các XN chuyên khoa khác nếu cần

Đánh giá tâm lý: Để kiểm tra dấu hiệu trầm cảm, bác sĩ sẽ hỏi bạn về các triệu chứng, suy nghĩ, cảm giác và các mẫu hành vi của bạn. Bác sĩ có thể cho bạn điền vào một bảng câu hỏi để giúp trả lời những câu hỏi này.

5. Các phương pháp điều trị bệnh trầm cảm

Điều trị

Nguyên nhân dẫn đến bệnh trầm cảm ở mỗi người bệnh trầm mỗi khác nhau. Bởi vậy dựa vào mỗi nguyên nhân cũng như những biểu hiện của bệnh nhân mà chúng ta sẽ có các cách điều trị khác nhau cho từng người. 

Các nguyên tắc trong điều trị trầm cảm tại Hello Doctor:

• Có dấu hiệu hưng cảm phải giảm hoặc ngừng thuốc.
• Nếu có ý tưởng tự sát nên dùng thuốc chống loạn thần hay E.C.T và thuốc chống trầm cảm.
• Thuốc không có tác dụng ngay, sau 2-3 tuần thuốc mới có tác dụng. Bệnh nhân sẽ không bị nghiện thuốc. Chữa trầm cảm là quá trình lâu dài, không phải trong thời gian ngắn.
• Phối hợp thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc điều hòa khí sắc tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân.
• Điều chỉnh và phải tạo ra được giấc ngủ ngon, ăn ngon miệng, phục hồi cơ thể nhanh chóng.

Những cách chữa trị trầm cảm chung mà người mắc bệnh trầm cảm nên làm:

• Bền bỉ khi điều trị
• Dùng thuốc theo chỉ dẫn
• Không được ngừng sử dụng thuốc mà không hỏi ý kiến bác sỹ
• Thay đổi lối sống
• Giảm căng thẳng trong công việc
• Trung thực khi điều trị bệnh
• Không bao giờ tuyệt vọng 

Chi phí khám, điều trị bệnh trầm cảm và khoảng thời gian hồi phục.

Bệnh trầm cảm là bệnh cần chữa trị lâu dài và phụ thuộc và tình trạng của người bệnh. Trước hết người bệnh cần xác định các yếu tố sau:
- Khoảng thời gian mắc bệnh và phương án điều trị trước đây.
- Yếu tố gia đình/xã hội hay môi trường sống có khả năng tác động nhiều đến người bệnh không?
- Tính cách và lối sống của bản thân người bệnh.
Các yếu tố trên quyết định rất nhiều đến chi phí điều trị và thời gian hồi phục
Về mặt y khoa thường chi phí điều trị sẽ phụ thuộc vào chi phí khám, thuốc điều trị và cũng có thể là chi phí nhập viện do tình trạng người bệnh quá nặng.
- Giai đoạn Tấn công: kéo dài từ 2-8 tuần. Nếu người bệnh cần nhập viện thì chi phí điều trị sẽ được tính dựa theo ngày tại bệnh viện và thuốc điều trị. Trường hợp không nhập viện thì thường khoảng 2-3 lần khám và thuốc điều trị trầm cảm.
- Giai đoạn có tác dụng:  sau giai đoạn tấn công, bệnh thuyên giảm dần. Thông thường các triệu chứng sẽ ổn định sau 16-20 tuần điều trị thuốc và các liệu pháp. Thường giai đoạn này người bệnh có thê đến gặp bác sĩ 1 tháng 1 lần để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị như vậy khoảng 4-5 lần khám.
- Giai đoạn duy trì: Trung bình, giai đoạn này sẽ kéo dài khoảng 6 tháng. Đây là giai đoạn rất quan trọng. Người bệnh thường rất hay bỏ thuốc, không tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ khi cảm thấy triệu chứng ổn định. Vì thế tỉ lệ người tái phát trầm cảm sau điều trị khá cao. Trong một số trường hợp, giai đoạn duy trì có thể kéo dài vài năm hoặc cả đời để tránh tái phát. Người bệnh phải gặp bác sĩ khoảng 1 tháng/lần và duy trì ít nhất trong 6 tháng.

Như vậy, chi phí điều trị sẽ càng thấp nếu người bệnh gặp bác sĩ càng sớm. Thường các triệu chứng của trầm cảm chỉ thoáng qua hoặc kéo dài vài ngày sau đó tạm lắng xuống, người bệnh dễ bỏ qua, và theo thời gian việc tích tụ càng nhiều, lúc đó chi phí điều trị sẽ tăng cao và việc điều trị sẽ khó khăn hơn.

6. Cách phòng tránh bệnh trầm cảm

Không có cách nào chắc chắn để ngăn ngừa trầm cảm. Hãy sống một cuộc sống lành mạnh hơn, giảm thiểu stress. Ngoài ra, điều trị các dấu hiệu sớm nhất có thể giúp chống trầm cảm phát triển theo chiều hướng xấu đi. Duy trì điều trị kéo dài cũng có thể giúp ngăn ngừa tái phát bệnh trầm cảm.

Bài chia sẻ kinh nghiệm vượt qua trầm cảm từ bệnh nhân: Hành trình vượt qua Trầm cảm - Gian nan như hành trình thành công

Video trao đổi với chuyên gia tâm thần tại Hello Doctor Nguyễn Thi Phú về căn bệnh này. 

Nhóm thuốc hỗ trợ

• Các phương pháp điều trị bệnh trầm cảmĐiều trịNguyên nhân dẫn đến bệnh trầm cảm ở mỗi người bệnh trầm mỗi khác nhau.
• Có dấu hiệu hưng cảm phải giảm hoặc ngừng thuốc.
• Nếu có ý tưởng tự sát nên dùng thuốc chống loạn thần hay E.C.T và thuốc chống trầm cảm.
• Thuốc không có tác dụng ngay, sau 2-3 tuần thuốc mới có tác dụng.
• Bệnh nhân sẽ không bị nghiện thuốc.
• Phối hợp thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc điều hòa khí sắc tùy thuộc vào tình trạng bệnh nhân.
• Dùng thuốc theo chỉ dẫn
• Không được ngừng sử dụng thuốc mà không hỏi ý kiến bác sỹ
• Chi phí khám, điều trị bệnh trầm cảm và khoảng thời gian hồi phục.Bệnh trầm cảm là bệnh cần chữa trị lâu dài và phụ thuộc và tình trạng của người bệnh.
• Trước hết người bệnh cần xác định các yếu tố sau: - Khoảng thời gian mắc bệnh và phương án điều trị trước đây.
• - Yếu tố gia đình/xã hội hay môi trường sống có khả năng tác động nhiều đến người bệnh không?
• Các yếu tố trên quyết định rất nhiều đến chi phí điều trị và thời gian hồi phục Về mặt y khoa thường chi phí điều trị sẽ phụ thuộc vào chi phí khám, thuốc điều trị và cũng có thể là chi phí nhập viện do tình trạng người bệnh quá nặng.
• Nếu người bệnh cần nhập viện thì chi phí điều trị sẽ được tính dựa theo ngày tại bệnh viện và thuốc điều trị.
• Trường hợp không nhập viện thì thường khoảng 2-3 lần khám và thuốc điều trị trầm cảm.
• Thông thường các triệu chứng sẽ ổn định sau 16-20 tuần điều trị thuốc và các liệu pháp.
• Thường giai đoạn này người bệnh có thê đến gặp bác sĩ 1 tháng 1 lần để bác sĩ đánh giá hiệu quả điều trị như vậy khoảng 4-5 lần khám.
• Người bệnh thường rất hay bỏ thuốc, không tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ khi cảm thấy triệu chứng ổn định.
• Trong một số trường hợp, giai đoạn duy trì có thể kéo dài vài năm hoặc cả đời để tránh tái phát.
• Thường các triệu chứng của trầm cảm chỉ thoáng qua hoặc kéo dài vài ngày sau đó tạm lắng xuống, người bệnh dễ bỏ qua, và theo thời gian việc tích tụ càng nhiều, lúc đó chi phí điều trị sẽ tăng cao và việc điều trị sẽ khó khăn hơn.
• Hãy sống một cuộc sống lành mạnh hơn, giảm thiểu stress. Ngoài ra, điều trị các dấu hiệu sớm nhất có thể giúp chống trầm cảm phát triển theo chiều hướng xấu đi.

Chuẩn bị cho cuộc gặp với bác sĩ

Trước buổi hẹn khám với bác sĩ, hãy:

• Thống kê tất cả các triệu chứng, dấu hiệu bất thường mà bạn gặp phải và cho rằng nó liên quan đến bệnh.
• Thông tin cá nhân của bạn, đặc biệt là bao gồm các biến cố bất thường mà bạn gặp phải gần nhất.
• Tất cả các loại thuốc, vitamin và các chất bổ sung khác mà bạn đang dùng và liều lượng
• Lập các câu hỏi để hỏi bác sĩ

Có nhiều trường hợp bệnh nhân trầm cảm không muốn tới khám bác sĩ vì:

• Bị trầm cảm, bệnh nhân ngại giao tiếp, không muốn gặp trực tiếp bác sĩ
• Người thân hoặc bạn bè không thể khuyên nhủ bệnh nhân tới khám
• Bệnh nhân ở quá xa nơi có dịch vụ y tế điều trị trầm cảm chuyên sâu
• Không sắp xếp được thời gian hoặc thời gian hẹn khám bác sĩ không phù hợp

Giải pháp sẽ là: Bệnh nhân hoặc người thân có thể gọi điện tới số 1900 1246 để đặt khám từ xa với bác sĩ chuyên khoa.

Cách thuyết phục dẫn người bệnh đi khám chuyên khoa tâm thần

Một số người bệnh thường không công nhận bệnh của mình vì biểu hiện thực thể không rõ ràng. Bên dưới là một số cách để thuyết phục người bệnh, người thân có thể áp dụng:

- Kiểm tra sức khoẻ tổng quát: Thường kiểm tra sức khoẻ tổng quát được tiến hành 1 năm/lần, nhằm đánh giá tổng thể sức khoẻ của một người. Do vậy, việc thuyết phục người bệnh đi khám sức khoẻ tổng quát sẽ dễ dàng hơn là đi khám bệnh chuyên khoa tâm thần vì yếu tố nhạy cảm của bệnh hoặc hiểu sai lệch về chuyên khoa tâm thần. Hãy kiên trì thuyết phục người bệnh, khi người bệnh hợp tác khả năng cuộc sống của người thân và người bệnh sẽ được cải thiện đáng kể.

- Tranh thủ lúc có bệnh: Nhân một lúc nào đó người bệnh có các dấu hiệu thực thể rõ ràng như: ăn uống khó tiêu, đau dạ dày, đau đầu, đau bụng, đau chân... thì đưa người bệnh đi khám kèm theo khám chuyên khoa tâm thần. Hãy quan sát và quan tâm đến người bệnh để nắm tình hình sớm nhất.
- Người nhà đến gặp bác sĩ: Một số người bệnh có thể quá khó hợp tác, người nhà có thể đến gặp bác sĩ trước để được bác sĩ đánh giá qua lời kể của người nhà, đồng thời đưa ra phương án để giúp người bệnh. Hãy tham khảo ý kiến chuyên khoa tâm thần, các chuyên gia làm lâu năm trong nghề sẽ giúp người thân yên tâm và điều trị tốt hơn.
- Kết hợp với cơ quan chức năng cưỡng chế: Một số người bệnh có hành vi gây hại đến người khác hoặc bản thân, hãy liên lạc với cơ quan chức năng như: Công An khu vực kết hợp bệnh viện tâm thần gần nhất để được điều trị phù hợp.

Người thân nên áp dụng ưu tiên theo thứ tự sau: kiểm tra sức khoẻ tổng quát kết hợp với tranh thủ lúc có bệnh trong vòng 1 tháng nếu chưa thuyết phục được thì chủ động đến gặp bác sĩ để trình bày và cuối cùng trường hợp bất khả kháng kết hợp với cơ quan chức năng cưỡng chế.
Bệnh tâm thần với một số người không xa lạ nhưng với nhiều người lại là bệnh nhạy cảm do vậy hãy nhắm đến mục tiêu khỏi bệnh nâng cao chất lượng cuộc sống.