Mê sảng

Đọc trong 6 phút Chia sẻ Zalo
Mê sảng

Tóm tắt Bệnh lý

Mê sảng là một tình trạng rối loạn nghiêm trọng về khả năng tâm thần thần. Có nhiều yếu tố tác động gây nên như bệnh lí nặng hoặc mạn tính, những thay đổi cân bằng chuyển hóa, thuốc...Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện của bệnh mê sảng, nguyên nhân, cách điều trị và phòng tránh.
ICD-10: F05 (Sảng không do rượu và các chất tác động tâm thần khác) DSM-5: Delirium

Phân loại Mức độ (Severity)

  • Nguy cơ tử vong rất cao (tới 30% ở người già) nếu không giải quyết được bệnh lý gốc (như nhiễm trùng huyết, viêm phổi) đang gây ra cơn sảng.

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Mê sảng (Delirium) là một trạng thái LÚ LẪN CẤP TÍNH, khởi phát vô cùng đột ngột (chỉ trong vài giờ hoặc vài ngày). Người bệnh bỗng nhiên mất định hướng không gian, thời gian, nhận thức dao động lên xuống trong ngày, và thường kèm theo ảo giác đáng sợ. Đây là tín hiệu CẤP CỨU báo động rằng cơ thể đang bị suy yếu nghiêm trọng bởi một bệnh lý thực thể nào đó (nhiễm trùng, sốc, ngộ độc).

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

  • Khác với Sa sút trí tuệ (Alzheimer) diễn ra từ từ, Mê sảng diễn ra ĐỘT NGỘT và có thể CHỮA KHỎI HOÀN TOÀN nếu tìm ra nguyên nhân gốc rễ.
  • Thường xảy ra ở người cao tuổi khi nằm viện dài ngày (Hội chứng ICU) hoặc sau phẫu thuật.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Tình trạng cạn kiệt hóa chất thần kinh Acetylcholine kết hợp với dư thừa Dopamine do bộ não bị nhiễm độc bởi các cytokine viêm, tình trạng thiếu oxy mô, hoặc suy thận/suy gan cấp tính.

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Bệnh nhân vật vã kích động mạnh rút các ống sinh tồn (ống thở, kim luồn), có nguy cơ ngã từ trên giường bệnh xuống đất.

Dấu hiệu & Triệu chứng

  • Sự dao động nhận thức: Buổi sáng có vẻ hoàn toàn tỉnh táo minh mẫn, đến chiều tối lại hoảng loạn, lú lẫn (Hội chứng Sundowning).
  • Mất định hướng trầm trọng: Đang nằm viện nhưng nghĩ mình đang ở nhà hoặc đang bị bắt cóc.
  • Ảo thị rất sống động: Nhìn thấy rắn rết bò trên giường, thấy người chết hiện về.
  • Hành vi: Rút dây truyền dịch, đánh y tá, la hét, hoặc ngược lại nằm li bì bất động (Mê sảng thể giảm hoạt động).

Nguyên nhân gây bệnh

Nhiễm trùng cấp (Viêm phổi, nhiễm trùng tiểu ở người già). Rối loạn điện giải máu. Phản ứng phụ của thuốc (đặc biệt thuốc giảm đau, thuốc ngủ). Thiếu oxy não. Sảng run do cai rượu.

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Chẩn đoán

Một bác sĩ sẽ chẩn đoán mê sảng dựa trên tiền căn bệnh lí, các xét nghiệm đánh giá tình trạng sức khỏe tâm thần và các dấu hiệu của các yếu tố đi kèm. Các khám nghiệm có thể bao gồm:

  • Đánh giá tình trạng sức khỏe tâm thần. Bác sĩ sẽ bắt đầu đánh giá nhận thức, sự tập trung và suy nghĩ. Điều này có thể thực hiện qua giao tiếp, hoặc các xét nghiệm hay các sàng lọc đánh giá tình trạng tâm thần, sự lú lẫn, nhận thức và trí nhớ.
  • Các kiểm tra về thần kinh và thực thể. Bác sĩ sẽ thực hiện khám lâm sàng kiểm tra các dấu hiệu về vấn đề sức khỏe hoặc các bệnh đi kèm. Khám thần kinh như kiểm tra thị lực, cân bằng, phối hợp và phản xạ có thể giúp quyết định liệu đột quị hay bệnh thần kinh gây ra mê sảng.
  • Các xét nghiệm khác. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, nước tiểu hoặc các xét nghiệm chẩn đoán khác. Xét nghiệm hình ảnh não bộ có thể được dùng khi một chẩn đoán không thể thực hiện với các thông tin có sẵn.

Biến chứng có thể gặp

4. Tác hại và biến chứng của bệnh mê sảng

Mê sảng có thể kéo dài chỉ trong vài giờ hay vài tuần hoặc vài tháng. Nếu vấn đề đi kèm với mê sảng được phát hiện, thời gian hồi phục thường sẽ ngắn hơn.

Mức độ hồi phục tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe và sức khỏe tâm thần trước khi khởi phát mê sảng. Người bị mê sảng có thể trải qua tình trạng giảm trí nhớ và kĩ năng tư duy đáng kể. Người có sức khỏe rốt có thể hồi phục hoàn toàn.

Người mắc bệnh nặng, mạn tính hay giai đoạn cuối có thể không lấy lại được kĩ năng tư duy hay các chức năng mà họ có trước khi khởi phát mê sảng. Mê sảng ở người bệnh nặng thường dẫn đến:

  • Giảm sức khỏe tổng thể
  • Phục hồi kém sau phẫu thuật
  • Cần được chăm sóc có hệ thống
  • Tăng nguy cơ tử vong, đặc biệt là loại mê sảng giảm động

Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?

Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Không được dùng thuốc an thần ngay lập tức mà PHẢI TRUY TÌM NGUYÊN NHÂN THỰC THỂ (xét nghiệm máu, đo oxy, chụp X-quang) để điều trị dứt điểm nhiễm trùng hoặc giải độc.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Chỉ sử dụng thuốc chống loạn thần thế hệ mới liều RẤT THẤP để kiểm soát tình trạng kích động bạo lực nguy hiểm. TUYỆT ĐỐI không dùng thuốc an thần nhóm Benzodiazepine (trừ trường hợp sảng do cai rượu) vì sẽ làm sảng nặng thêm.
Can thiệp Ưu tiên (First-line):
Điều trị bệnh nền & Bảo vệ môi trường:
- Lập tức truyền bù nước điện giải, sử dụng kháng sinh nếu có nhiễm trùng. Ngưng các loại thuốc đang nghi ngờ gây sảng.
Chống chỉ định & Thận trọng:
TUYỆT ĐỐI KHÔNG trói gập bệnh nhân vào giường nếu không thực sự quá nguy hiểm. Việc bị trói sẽ làm bệnh nhân hoảng loạn gấp bội vì ảo giác tin rằng họ đang bị tra tấn.

Thông tin bổ sung

Tư vấn với Bác sĩ Tâm thần - Tâm lý (Bảo mật 100%)

Liên hệ ngay để được chuyên gia hỗ trợ điều trị Trầm cảm, Rối loạn lo âu, Mất ngủ.

Hệ thống phòng khám tại: HCM, Hà Nội

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Mẹ tôi sáng nay còn nói chuyện bình thường, chiều nay đã không nhận ra ai, la hét có ma, bà bị Alzheimer rồi sao?
KHÔNG. Sự thay đổi đột ngột chỉ trong 1 ngày đó KHÔNG PHẢI Alzheimer (Alzheimer cần nhiều năm). Mẹ bạn đang bị Mê sảng cấp tính. Bà có thể đang bị nhiễm trùng đường tiểu hoặc viêm phổi tiềm ẩn. Cần đưa đi cấp cứu ngay để xét nghiệm máu.
Nằm trong phòng Hồi sức (ICU) lâu ngày tại sao lại bị mê sảng?
Đó là "Hội chứng sảng ICU". Tiếng bíp bíp của máy móc kêu 24/24, ánh sáng chói lọi không phân biệt ngày đêm, cộng thêm nỗi đau đớn và thuốc mê làm não bộ đánh mất nhịp sinh học và sinh ra ảo giác.
Có nên giải thích với người sảng là không có ma đâu?
Không nên tranh cãi vì lúc đó não họ không thể tiếp thu logic. Hãy nhẹ nhàng nói: "Đây là bệnh viện, có bác sĩ và con ở đây bảo vệ mẹ, mẹ an toàn rồi". Liên tục nhắc nhở họ về không gian và thời gian.
Mê sảng có di chứng không?
Phần lớn bệnh nhân sẽ phục hồi hoàn toàn nhận thức sau khi nguyên nhân thực thể được chữa khỏi (ví dụ hết sốt, hết nhiễm trùng). Quá trình phục hồi cần vài ngày đến vài tuần.
Uống thuốc ngủ có làm hết sảng không?
TUYỆT ĐỐI KHÔNG TỰ CHO UỐNG THUỐC NGỦ. Thuốc ngủ thông thường có thể làm tình trạng mê sảng trở nên tồi tệ và kích động điên cuồng hơn. Việc dùng thuốc phải do Bác sĩ chỉ định cực kỳ cẩn thận.
Sảng run do cai rượu là gì?
Đây là tình trạng cấp cứu chết người. Xảy ra khi người nghiện rượu nặng đột ngột ngưng uống. Não bộ bị kích thích quá mức gây co giật, ảo thị (thấy côn trùng bò khắp người) và trụy tim mạch. Phải cấp cứu tại khoa Chống độc.

Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan

Khám chuyên khoa Tâm thần

Khám, tư vấn và điều trị các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực, mất ngủ mãn tính với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi.

300.000đ - 500.000đ
Đặt lịch khám ngay

Tham vấn và Trị liệu Tâm lý

Dịch vụ tham vấn tâm lý 1-1 với chuyên gia tâm lý, hỗ trợ giải quyết các vấn đề căng thẳng, sang chấn tâm lý, khủng hoảng tuổi dậy thì, hôn nhân gia đình.

1.000.000đ/giờ
Nhận tham vấn ngay

Tư vấn sâu với trợ lý thông minh

Trải nghiệm dịch vụ tư vấn y tế chuyên sâu 24/7 cùng trợ lý thông minh, hỗ trợ phân tích triệu chứng và định hướng chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa.

Bác sĩ điều trị

Nguyễn Thi Phú
Thạc sĩ - Bác sĩ
Nguyễn Thi Phú
Nơi làm việc: Bệnh viện Đại Học Y Dược
Kinh nghiệm: 23 năm
Xem chi tiết
Nguyễn Trọng Tuân
Bác sĩ
Nguyễn Trọng Tuân
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 25 năm
Xem chi tiết
Phạm Công Huân
Bác sĩ Chuyên khoa II
Phạm Công Huân
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 14 năm
Xem chi tiết
Lê Duy
Bác sĩ
Lê Duy
Nơi làm việc: Trung tâm Pháp Y Tâm thần Khu vực TP. Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 17 năm
Xem chi tiết
Nguyễn Viết Chung
Thạc sĩ
Nguyễn Viết Chung
Nơi làm việc: Khoa Y Dược - Đại học Quốc Gia Hà Nội.
Xem chi tiết
Lê Thị Phương Thảo
Thạc sĩ - Bác sĩ nội trú
Lê Thị Phương Thảo
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 13 năm
Xem chi tiết
Phạm Thị Hoài Mai
Bác sĩ
Phạm Thị Hoài Mai
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần Đà Nẵng
Kinh nghiệm: 6 năm
Xem chi tiết
Vũ Thị Lan
Bác sĩ Chuyên khoa II
Vũ Thị Lan
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Xem chi tiết
Phạm Hồng Phát
Bác sĩ
Phạm Hồng Phát
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 12 năm
Xem chi tiết
Lê Văn Trung
Bác sĩ
Lê Văn Trung
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 11 năm
Xem chi tiết
Huỳnh Thanh Hiển
Bác sĩ Chuyên khoa II
Huỳnh Thanh Hiển
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 41 năm
Xem chi tiết

Đánh giá cho bài viết về bệnh  Gửi đánh giá

  • Phạm Ngọc Huyền

    Tôi hay ngủ ngày, thức đêm, tôi cũng hay nhìn thấy những thứ không có thật. Ngoài ra những cử động của tôi rất chậm. Tôi có đi khám bác sĩ Tuân thì mới biết mình bị bệnh mê sảng. Qua một thời gian điều trị tôi thấy bệnh tình của tôi đã thuyên giảm phần nào.

    01/02/2018
  • Nguyễn Văn Hải

    Từng bị chứng bệnh này hành hạ một thời gian dài. Cảm giác mỗi đêm về như một cực hình.

    16/10/2017
  • Nguyễn Huy Hoàng

    Nếu các bạn hay người thân của bạn có các triệu chứng như trong bài viết thì hãy đến khám bác sĩ nhé. N ếu để lâu không điều trị có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm đấy.

    05/10/2017
  • Duy Hưng

    Đọc mới thấy bệnh mê sảng không như suy nghĩ trước đây của tôi. Có lẽ tôi nên quan tâm đến sức khỏe của mình hơn để tránh mắc phải những căn bệnh như thế này.

    11/09/2017

Gửi bình luận của bạn

Các thông tin cá nhân của bạn sẽ không bị công khai

Message*