Rối loạn khí sắc
Tóm tắt Bệnh lý
Rối loạn khí sắc là khi trạng thái cảm xúc hay tâm trạng bị méo mó hoặc không phù hợp với hoàn cảnh hiện tại, can thiệp cũng như ảnh hưởng khả năng hoạt động bình thường của cơ thể. Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện của bệnh, tìm hiểu nguyên nhân, cách điều trị và phòng tránh bệnh.
ICD-10: F30-F39 (Các rối loạn khí sắc - cảm xúc)
DSM-5: Mood Disorders (Depressive Disorders & Bipolar Disorders)
Phân loại Mức độ (Severity)
- Rối loạn khí sắc (đặc biệt là Lưỡng cực và Trầm cảm nặng) là nhóm bệnh có tỷ lệ tử vong do tự sát cao nhất trong toàn bộ chuyên ngành Tâm thần học.
Mục lục bài viết
Bệnh lý & Triệu chứng liên quan
1. Tổng quan Lâm sàng
Tóm tắt nhanh (TL;DR)
Rối loạn khí sắc (Mood Disorders) là danh từ chung để chỉ một nhóm các bệnh lý tâm thần làm thay đổi hoàn toàn "nền tảng cảm xúc" của người bệnh một cách cực đoan và kéo dài. Hai thái cực chính là: Trầm cảm (chìm sâu vào bóng tối) và Hưng cảm (bùng nổ năng lượng rực rỡ nhưng mất kiểm soát).Thông tin Dịch tễ (Key Facts)
- Khí sắc (Mood) là cảm xúc nền tảng kéo dài hàng tuần/tháng, khác với Cảm xúc (Emotion) chỉ là sự thay đổi chớp nhoáng theo sự kiện.
- Bệnh nhân không thể dùng "ý chí" để thoát khỏi trạng thái khí sắc bệnh lý này.
Định nghĩa & Sinh bệnh học
Bản chất y khoa là sự mất cân bằng nghiêm trọng của các hệ thống dẫn truyền thần kinh Monoamine (Serotonin, Dopamine, Norepinephrine) kết hợp với rối loạn nhịp sinh học và bất thường cấu trúc não bộ (Hạch hạnh nhân, Vỏ não trán).2. Triệu chứng và Nguyên nhân
Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)
Bệnh nhân rơi vào cơn Hưng cảm cấp (đập phá, kích động, không ngủ nhiều ngày) hoặc có biểu hiện chuẩn bị tự sát.Dấu hiệu & Triệu chứng
- Giai đoạn Trầm cảm: Nỗi buồn tuyệt vọng kéo dài, kiệt sức, mất ngủ, cảm giác tội lỗi, muốn tự sát.
- Giai đoạn Hưng cảm (Bipolar): Trạng thái hưng phấn tột độ, vui vẻ thái quá, nói rất nhanh, không cần ngủ vẫn tràn trề năng lượng, tiêu tiền vô tội vạ, hoang tưởng tự cao (nghĩ mình là vĩ nhân).
- Có những đợt khí sắc hoàn toàn bình thường xen kẽ giữa các cơn bệnh.
Nguyên nhân gây bệnh
Di truyền học đóng vai trò sinh bệnh lớn nhất (đặc biệt Rối loạn lưỡng cực). Stress kéo dài, mất mát đột ngột, chấn thương sọ não, lạm dụng chất.3. Chẩn đoán & Biến chứng
Chẩn đoán & Cận lâm sàng
Chẩn đoán
Rối loạn khí sắc được chẩn đoán thông qua cả kiểm tra thể chất và đánh giá sức khoẻ tâm thần. Bác sĩ sẽ thăm khám tổng quát hết để loại trừ bất kỳ tình trạng sức khỏe tiềm ẩn gây ảnh hưởng đến tâm trạng người bệnh. Nếu loại trừ xong hết, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện một loạt các đánh giá để khảo sát sự ổn định trong khí sắc và sức khỏe tâm thần của người bệnh. Nhiều bệnh nhân không muốn đi khám do ngại sự kì thì từ những người xung quanh. Do đó, nhiều người không được chẩn đoán đúng và chỉ khoảng 20% những người được chẩn đoán được điều trị.
Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?
Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống
4. Phác đồ Điều trị
Tổng quan Phác đồ
Hóa dược là vũ khí tối thượng và bắt buộc. Mục tiêu không chỉ là cắt cơn cấp tính mà là điều trị duy trì lâu dài để tránh tái phát (Phòng ngừa các đợt dao động khí sắc).Nhóm thuốc hỗ trợ
Tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định. TUYỆT ĐỐI không tự ý ngưng thuốc khi thấy khí sắc bình thường (vì nguy cơ tái phát cơn hưng cảm/trầm cảm cực kỳ cao).
Can thiệp Ưu tiên (First-line):
Hóa dược (Mood Stabilizers & Antidepressants):
- Thuốc điều hòa khí sắc là hòn đá tảng trong điều trị để giữ cho cảm xúc không bị vọt lên hưng cảm hay tụt xuống trầm cảm.
- Đôi khi kết hợp thêm thuốc chống loạn thần thế hệ mới.
- Thuốc điều hòa khí sắc là hòn đá tảng trong điều trị để giữ cho cảm xúc không bị vọt lên hưng cảm hay tụt xuống trầm cảm.
- Đôi khi kết hợp thêm thuốc chống loạn thần thế hệ mới.
Chống chỉ định & Thận trọng:
KHÔNG chỉ trích những hành vi bốc đồng của bệnh nhân trong cơn hưng cảm (vì lúc đó họ bị mất kiểm soát não bộ). KHÔNG dùng các biện pháp mê tín dị đoan.
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan
Bác sĩ điều trị
Thạc sĩ - Bác sĩ
Nguyễn Thi Phú
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Đại Học Y Dược
Kinh nghiệm: 23 năm
Bác sĩ
Nguyễn Trọng Tuân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 25 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Phạm Công Huân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 14 năm
Bác sĩ
Lê Duy
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Trung tâm Pháp Y Tâm thần Khu vực TP. Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 17 năm
Thạc sĩ - Bác sĩ nội trú
Lê Thị Phương Thảo
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 13 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Vũ Thị Lan
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Bác sĩ Chuyên khoa II
Huỳnh Thanh Hiển
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 41 năm
Gửi bình luận của bạn