Trang chủ /
Rối loạn cảm xúc lưỡng cực

Rối loạn cảm xúc lưỡng cực

Đọc trong 9 phút Chia sẻ Zalo

Biên tập: Đội ngũ Hello Doctor

Tham vấn y khoa: Thạc sĩ Nguyễn Viết Chung và cộng sự

Thạc sĩ Nguyễn Viết Chung

Bác sĩ chuyên khoa

Khoa Y Dược - Đại học Quốc Gia Hà Nội.

Xem hồ sơ chuyên môn ›

Xuất bản: 25/10/2017 | Cập nhật: 17/07/2026

Tóm tắt Bệnh lý

Bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực là gì? Có chữa được không? Hãy cùng Hello Doctor tìm hiểu chi tiết về căn bệnh này trong bài viết sau đây.

ICD-10: F31 (Rối loạn cảm xúc lưỡng cực) DSM-5: Bipolar I and Bipolar II Disorders

Phân loại Mức độ (Severity)

Nhẹ (Cyclothymia): Thay đổi tâm trạng liên tục nhưng không đạt đến mức hưng cảm hay trầm cảm nặng.
Vừa (Bipolar II): Các đợt trầm cảm nặng đan xen với hưng cảm nhẹ (Hypomania - bệnh nhân thấy sáng tạo, vui vẻ, ít ngủ nhưng chưa mất kiểm soát).
Nặng (Bipolar I): Hưng cảm tột độ (Maniac), mất kiểm soát hành vi, có thể xuất hiện triệu chứng loạn thần (hoang tưởng, ảo giác), cần nhập viện.

Bệnh lý & Triệu chứng liên quan

Ảo giác Trầm cảm Tâm thần Hưng cảm Loạn thần Rối loạn cảm xúc Mệt mỏi

Mệt Mỏi Trầm Cảm Ảo Giác Kích Động Ngủ Nhiều Khó Ngủ

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Rối loạn cảm xúc lưỡng cực (Bipolar Disorder), trước đây gọi là bệnh hưng trầm cảm, là một rối loạn tâm thần mạn tính đặc trưng bởi sự thay đổi cực độ về tâm trạng, năng lượng và mức độ hoạt động. Bệnh nhân sẽ trải qua các giai đoạn hưng cảm (phấn khích tột độ) xen kẽ với các giai đoạn trầm cảm (tuyệt vọng sâu sắc).

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

Tỷ lệ tự sát ở người mắc rối loạn lưỡng cực cao gấp 10-20 lần so với dân số chung.
Bệnh có tính di truyền rất cao, lên tới 80% (mức độ cao nhất trong các bệnh tâm thần).
Giai đoạn hưng cảm có thể khiến bệnh nhân tiêu sạch tài sản, đánh bạc, hoặc có các hành vi tình dục rủi ro chỉ trong vài ngày.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Bipolar Disorder là kết quả của sự suy yếu trong khả năng điều chỉnh và duy trì sự ổn định của hệ thống dẫn truyền thần kinh trung ương (Dopamine, Serotonin, Glutamate). Bộ não bệnh nhân mất đi "bộ giảm xóc" cảm xúc, khiến tâm trạng bị văng từ cực hưng phấn (Hưng cảm) sang cực u ám (Trầm cảm) mà không có lý do bên ngoài.

Phân thể (Subtypes)

Lưỡng cực I (Bipolar I - Hưng cảm là chủ đạo), Lưỡng cực II (Bipolar II - Trầm cảm là chủ đạo, hưng cảm nhẹ), và Khí sắc chu kỳ (Cyclothymia).

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Bệnh nhân tự ý ngừng thuốc vì nhớ cảm giác "Hưng cảm" (cảm giác bay bổng, sáng tạo vô tận). Xuất hiện ý tưởng vĩ cuồng (Hoang tưởng).

Dấu hiệu & Triệu chứng

Giai đoạn Hưng cảm (Mania): Hưng phấn quá mức, tự cao (nghĩ mình có tài năng xuất chúng), nhu cầu ngủ giảm đột ngột (chỉ ngủ 2h/ngày vẫn thấy khỏe), nói rất nhanh, suy nghĩ dồn dập, hành vi bốc đồng (tiêu tiền hoang phí, quan hệ tình dục bừa bãi).
Giai đoạn Trầm cảm (Depression): Buồn bã sâu sắc, mất năng lượng, cảm giác vô dụng, ngủ rũ, ý tưởng tự sát.

Nguyên nhân gây bệnh

Sinh học: Bất thường trong cấu trúc và chức năng não (khu vực Amygdala và Vỏ não trước trán). Yếu tố di truyền (Gen) đóng vai trò cốt lõi. Môi trường: Sang chấn tâm lý, mất ngủ kéo dài, hoặc lạm dụng chất (rượu/ma túy) là "cò súng" kích phát bệnh.

Yếu tố nguy cơ

Tiền sử gia đình (cha/mẹ mắc bệnh). Sự kiện đời sống cực kỳ căng thẳng. Lạm dụng ma túy (đặc biệt là ma túy đá, cần sa).

Yếu tố bảo vệ

Sự tuân thủ thuốc tuyệt đối. Gia đình có hiểu biết về bệnh. Duy trì một lịch trình sinh hoạt/ngủ nghỉ cực kỳ đều đặn (Social Rhythm Therapy).

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Cần khai thác kỹ tiền sử bệnh để phân biệt giữa Lưỡng cực II và Trầm cảm đơn cực. Nếu bác sĩ chẩn đoán nhầm Lưỡng cực II thành Trầm cảm và cho uống thuốc chống trầm cảm đơn thuần, bệnh nhân có thể bị kích phát Hưng cảm cấp tính (Manic switch).

Chẩn đoán phân biệt

Cần phân biệt với Tâm thần phân liệt (ở giai đoạn có hoang tưởng), Rối loạn nhân cách ranh giới (thay đổi tâm trạng nhanh trong ngày, trong khi Lưỡng cực kéo dài theo đợt vài tuần/tháng), Rối loạn do sử dụng chất.

Công cụ sàng lọc & Bài test

Young Mania Rating Scale (YMRS), Montgomery-Asberg Depression Rating Scale (MADRS).

Biến chứng có thể gặp

Phá sản (do hưng cảm). Phá vỡ các mối quan hệ gia đình (ngoại tình, bạo lực lúc hưng cảm). Lạm dụng ma túy/rượu (đồng mắc trên 50%). Tự sát.

Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?

Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Đây là bệnh lý MẠN TÍNH, bắt buộc phải dùng Hóa dược trị liệu (Nhóm thuốc điều hòa khí sắc) SUỐT ĐỜI để kiểm soát. Trị liệu tâm lý là liệu pháp bổ trợ để tăng cường sự tuân thủ thuốc.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Tuyệt đối không được bỏ thuốc ngay cả khi cảm thấy hoàn toàn bình thường. Lưỡng cực giống như bệnh tiểu đường, thuốc giúp cân bằng chứ không chữa dứt điểm gốc rễ.

Liệu pháp Tâm lý (Psychotherapy)

Giáo dục tâm lý (Psychoeducation) cho bệnh nhân và gia đình để nhận diện các "Dấu hiệu cảnh báo sớm" (Early Warning Signs) của đợt bùng phát (ví dụ: tự nhiên thấy ít ngủ, nói nhiều hơn).

Phương pháp Mới & Đột phá

Nghiên cứu về các dấu ấn sinh học (Biomarkers) và di truyền học dược lý (Pharmacogenomics) để lựa chọn loại thuốc điều hòa khí sắc phù hợp nhất cho từng bộ gen.

Can thiệp Ưu tiên (First-line):

Sử dụng Thuốc chuyên khoa: Nhóm thuốc điều hòa khí sắc là hòn đá tảng trong điều trị. Phải bắt đầu ngay khi có chẩn đoán xác định.

Can thiệp Thay thế (Second-line):

Liệu pháp Sốc điện (ECT) cho các trường hợp trầm cảm kháng trị hoặc hưng cảm cấp tính đe dọa tính mạng. Liệu pháp Nhịp độ Xã hội (IPSRT) giúp chuẩn hóa đồng hồ sinh học.

Chống chỉ định & Thận trọng:

Cực kỳ thận trọng (chống chỉ định tương đối) khi dùng nhóm thuốc chống trầm cảm đơn độc cho bệnh nhân lưỡng cực vì nguy cơ kích phát cơn hưng cảm (Manic switch). Phải dùng kèm với thuốc điều hòa khí sắc.

Lộ trình Điều trị

Cắt cơn hưng/trầm cảm: 2-6 tuần. Ổn định và duy trì: Suốt đời.

Tiên lượng (Prognosis)

Bệnh nhân hoàn toàn có thể có cuộc sống thành đạt, giữ được công việc và gia đình nếu tuân thủ uống thuốc. Nếu bỏ thuốc, diễn tiến bệnh sẽ ngày càng nặng, chu kỳ hưng-trầm xuất hiện ngày càng dày đặc (Rapid cycling).

Lưu ý Nhóm đặc biệt (Trẻ em, Phụ nữ mang thai...)

Phụ nữ mang thai mắc rối loạn lưỡng cực đứng trước nguy cơ rất lớn. Việc ngừng thuốc gây tái phát trầm trọng, nhưng dùng thuốc lại có rủi ro dị tật thai nhi. Bắt buộc phải có sự hội chẩn giữa bác sĩ Sản và Tâm thần.

5. Chăm sóc & Theo dõi

Lịch trình Theo dõi (Follow-up)

1 ngày

Gọi điện hỏi thăm
Nhắc uống thuốc

3 ngày

Gọi điện hỏi thăm

7 ngày

Tái khám
Đánh giá sinh hiệu
Nhắc uống thuốc

2 tuần

Tái khám
Nhắc uống thuốc

1 tháng

Tái khám
Điều chỉnh đơn thuốc
Xét nghiệm lại

3 tháng

Tái khám
Đánh giá sinh hiệu

Tự chăm sóc (Self-care)

Ngủ đúng giờ là liều thuốc số 1 (Mất ngủ là cò súng lớn nhất kích phát hưng cảm). Tránh xa hoàn toàn rượu, ma túy và chất kích thích.

Hướng dẫn cho Gia đình/Người thân

Gia đình cần có sẵn "Bản thỏa thuận lúc tỉnh táo" (Ulysses Contract) với bệnh nhân, trong đó bệnh nhân đồng ý để gia đình quản lý tài chính và cưỡng chế nhập viện khi họ rơi vào cơn hưng cảm mất kiểm soát.

Sống chung với bệnh

Chấp nhận việc uống thuốc mỗi ngày như việc đánh răng. Đừng luyến tiếc sự sáng tạo ảo tưởng của cơn hưng cảm, cái giá phải trả sau đó (cơn trầm cảm và sự kiệt quệ) là quá đắt.

Hướng dẫn xử lý Cấp cứu tại nhà

Khi bệnh nhân hưng cảm kích động: Không tranh cãi logic, dọn dẹp vật sắc nhọn, liên hệ 115 hoặc lực lượng y tế chuyên nghiệp để đưa bệnh nhân nhập viện.

Phòng ngừa

Tuân thủ điều trị tuyệt đối, quản lý stress chặt chẽ, và ngủ đúng chu kỳ ngày đêm.

6. Tài liệu & Nghiên cứu

Cập nhật Hướng dẫn Điều trị

nhóm thuốc điều hòa khí sắc và các thuốc điều hòa khí sắc vẫn là tiêu chuẩn vàng theo hướng dẫn của Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ (APA) và Anh (NICE).

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực là gì? Có chữa được không? Hãy cùng Hello Doctor tìm hiểu chi tiết trong bài viết sau đây.

Liên hệ gặp bác sĩ điều trị để giúp bệnh nhân có lại cuộc sống bình thường và ổn đinh theo số 1900 1246 1. Bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực là gì? 2. Triệu chứng của bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực Khi nào nên đi khám bác sĩ? 3. Nguyên nhân gây ra bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực 4. Điều trị bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực Chẩn đoán Điều trị Địa chỉ phòng khám chuyên khoa điều trị rối loạn cảm xúc lưỡng cực 5. Bác sĩ điều trị 6. Chia sẻ của bệnh nhân

1. Bệnh rối loạn cảm xúc lưỡng cực là gì?

Rối loạn cảm xúc lưỡng cực là một chứng bệnh rối loạn tâm thần gây ra sự biến đổi cảm xúc không ổn định. Người bệnh chuyển từ cảm xúc hưng phấn (hưng cảm) sang cảm xúc ức chế (trầm cảm). Bệnh có tính chất chu kỳ xen kẽ giữa hưng phấn và ức chế Giữa các đợt bệnh, khí sắc của người bệnh thường hồi phục trở về mức bình thường, mặc dù một số người có các vòng tuần hoàn khí sắc thay thế nhanh chóng giữa các đợt hưng cảm và trầm cảm. Đôi lúc có những người có tình trạng kết hợp, khi đó họ vừa có những triệu chứng hưng cảm vừa có những triệu chứng trầm cảm. Số lượng và tần suất của cơn hưng cảm và trầm cảm rất khác nhau giữa các người bệnh, một số người chỉ bị một hay hai cơn, trong khi một số người khác bị rất nhiều cơn hưng cảm và trầm cảm. Ước lượng có khoảng 1% dân số bị rối loạn cảm xúc lưỡng cực tại một số thời điểm của cuộc đời họ. Rối loạn cảm xúc lưỡng cực ảnh hưởng đến cả nam và nữ, và người ở mọi lứa tuổi. Bệnh thường khởi phát ở độ tuổi 18-24. [HDTuVan]

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Nếu bạn hay ai đó bạn biết có các triệu chứng rối loạn cảm xúc lưỡng cực, việc tìm sự giúp đỡ y tế rất quan trọng. Bạn nên tới gặp các bác sĩ tâm thần ngay để điều trị. Nếu đã được chẩn đoán bị rối loạn cảm xúc lưỡng cực, điều quan trong là việc tránh tái phát trong tương lai. Việc điều trị bao gồm điều thuốc và điều trị tâm lý (xem bên dưới). [bstamthan]

Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan

Khám chuyên khoa Tâm thần

Khám, tư vấn và điều trị các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực, mất ngủ mãn tính với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi.

300.000đ - 500.000đ

Đặt lịch khám ngay

Tham vấn và Trị liệu Tâm lý

Dịch vụ tham vấn tâm lý 1-1 với chuyên gia tâm lý, hỗ trợ giải quyết các vấn đề căng thẳng, sang chấn tâm lý, khủng hoảng tuổi dậy thì, hôn nhân gia đình.

1.000.000đ/giờ

Nhận tham vấn ngay