Rối loạn bùng phát gián đoạn

Rối loạn bùng phát gián đoạn

Rối loạn bùng phát gián đoạn là một bệnh mạn tính kéo dài trong nhiều năm, mặc dù độ nặng của những cơn bùng nổ có thể giảm dần theo tuổi. Điều trị thường là dùng thuốc kết hợp với liệu pháp tâm lí để giúp làm giàm và dịu đi những cơn phẫn nộ.

1. Định nghĩa bệnh

2. Triệu chứng

3. Tác hại

4. Nguyên nhân

5. Biến chứng

6. Điều trị

7. Phòng chống

1. Bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn là gì?

Rối loạn bùng phát gián đoạn (tên tiếng Anh là Intermittent Explosive Disorder) liên quan đến những đợt triệu chứng bốc đồng, gây hấn hay các hành vi bạo lực lặp lại và xuất hiện đột ngột, hay thậm chí là những lời chửi rủa mang tính thô tục. Những cơn “điên đường” (từ dùng để chỉ những người lái xe hay chửi rủa khi đi trên đường), nghiện làm việc nhà, hay ném và làm vỡ các đồ vật, hoặc những cơn thịnh nộ có thể là những dấu hiệu của rối loạn bùng phát gián đoạn.

Những cơn bùng nổ gián đoạn này gây ra lo âu nhiều, ảnh hưởng xấu lên các mối quan hệ xã hội, trong công việc và học tập, thậm chí chúng có thể dẫn đến những hậu quả xấu liên quan đến pháp luật và tài chính.

2. Triệu chứng của bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Những cơn bùng nổ xuất hiện đột ngột, không có dấu hiệu báo trước, và thường kéo dài không quá 30 phút. Những cơn này xảy ra thường xuyên hay cách nhau khoảng vài tuần đến vài tháng, xen kẽ vào đó là những đợt bùng nổ bằng lời nói hay chửi rủa. Bạn có thể cảm thấy khó chịu, bốc đồng, phẫn nộ hoặc giận dữ kéo dài và hầu như lúc nào cũng vậy.

Những đợt bùng nổ có thể kèm theo các triệu chứng sau:

  • Giận dữ
  • Khó chịu
  • Dư thừa năng lượng
  • Ý nghĩ đua xe 
  • Ngứa cảm giác giống kiến bò
  • Run rẩy
  • Đánh trống ngực
  • Đau thắt ngực

Sự bùng nổ qua lời nói hay hành vi là ngoài tầm kiểm soát của người bệnh trước một tình huống cụ thể mà không suy nghĩ hay lường trước hậu quả, có một số biểu hiện sau:

  • Tâm trạng luôn cáu giận
  • Chửi rủa một tràng
  • Hay gây gổ với người khác
  • La hét, lớn tiếng
  • Hành vi bạo lực như tát, xô đẩy người khác
  • Đánh nhau
  • Phá hoại tài sản
  • Có hành vi đe doạ hay hành hung với người và động vật

Người bệnh sẽ thấy nhẹ nhõm và giải toả được mệt mỏi sau mỗi đợt bùng phát. Sau đó, họ có thể cảm thấy ăn năn, hối hận hay thậm chí xấu hổ.

Triệu chứng của bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Nếu bạn nhận thức được hành vi của mình khá giống với các triệu chứng của rối loạn bùng phát giai đoạn, hãy tham vấn với bác sĩ về các biện pháp điều trị hoặc hỏi ý kiến với các chuyên gia sức khoẻ tâm lí.

3. Tác hại của bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn khiến cho người bệnh trở nên mất kiểm soát, có thể gây tổn thương cho chính bản thân mình và những người xung quanh, thậm chí là thực hiện những hành vi phạm pháp. Điều đó khiến cho người bệnh gặp rắc rối lớn đối với xã hội.

Bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn khiến cho người bệnh cảm thấy tội lỗi, xấu hổ sau các giai đoạn bùng phát, từ đó dễ mắc những căn bệnh tâm lý khác.

Bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn nếu không được chữa trị kịp thời có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm.

Bác sĩ chuyên khoa

Đàm Văn Đức

Bác sĩ Trần Thu Phương

Bệnh Viện Tâm Thần, Hồ Chí Minh

Điều trị, tư vấn tâm lý tâm thần.

Đặt hẹn khám: NHẤN GỌI BÁC SĨ  PHƯƠNG 

Đàm Văn Đức

Bác sĩ Nguyễn Thành Long

Viện Tâm Thần Bạch Mai, Hà Nội

Chuyên gia lĩnh vực tâm thần khoa tâm thần

Đặt hẹn khám: NHẤN GỌI BÁC SĨ  LONG   

 

Nguyễn Trọng Tuân

Bác sĩ Nguyễn Trọng Tuân

Bệnh Viện Tâm Thần, Hồ Chí Minh

Điều trị tâm thần người lớn

Đặt hẹn khám: NHẤN GỌI BÁC SĨ TUÂN  

 

Trieu-Chung

4. Nguyên nhân gây ra bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Nguyên nhân chính xác của rối loạn bùng phát giai đoạn cho đến nay vẫn chưa rõ, nhưng bệnh có thể liên quan đến các yếu tố môi trường và yếu tố di truyền. Bệnh thường khởi phát ở trẻ em từ 6 tuổi cho đến lúc trưởng thành và cũng khá phổ biến ở lứa tuổi 40. 

Yếu tố môi trường: hầu hết những người bệnh lớn lên trong gia đình có những hành vi gây hấn, bạo lực hay bùng nổ qua lời nói. Bởi vì họ thường xuyên trải qua hay chịu đựng những hành vi này từ lúc nhỏ nên họ sẽ có nguy cơ biểu hiện những đặc điểm hay hành vi tương tự khi trưởng thành.

Yếu tố di truyền: có thể có những nhân tố di truyền gây bệnh truyền từ đời bố mẹ sang con cái.

Những hoạt chất trong não: serotonin, một hoạt chất quan trọng trong não, có thể gây ra rối loạn bùng phát gián đoạn.

Yếu tố nguy cơ mắc bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Những yếu tố làm tăng nguy cơ mắc rối loạn bùng phát gián đoạn:

Có tiền sử bị lạm dụng thể xác: người trải qua bạo hành hay các chấn thương tâm lí lúc nhỏ sẽ tăng nguy cơ mắc bệnh.

Có tiền sử các bệnh về tâm lí: người mắc các chứng bệnh như rối loạn nhân cách chống đối xã hội, rối loạn nhân cách ranh giới hoặc những bệnh khác có hành vi gây phá rối như bệnh rối loạn tăng động giảm chú ý cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh.

5. Biến chứng của bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Người bị rối loạn bùng phát gián đoạn sẽ tăng nguy cơ bị:

  • Phá hỏng những mối quan hệ cá nhân: người bệnh thường tự thấy người khác nổi giận với họ do đó họ thường xuyên gây gổ hoặc dùng bạo lực. Những hành động này sẽ tạo khó khăn trong việc giữ gìn những mối quan hệ xung quanh,c ó thể dẫn đến ly dị vợ chồng hay stress cho gia đình.
  • Gặp khó khăn khi ở trường, ở nhà hoặc trong công việc: một số biến chứng có thể xảy ra như mất việc, đình chỉ việc học, tai nạn giao thông,vấn đề tài chính hoặc liên quan đến pháp lý.
  • Thường xuyên gặp rối loạn cảm xúc: như trầm cảm, lo lắng
  • Nghiện rượu và các chất kích thích khác
  • Một số bệnh lí có thể xảy ra như tăng huyết áp, bệnh tiểu đường, bệnh tim mạch, đột quỵ, cảm giác đau mạn tính.
  • Tự làm hại bản thân: cố ý tự làm tổn thương hay tự sát thỉnh thoảng có thể xảy ra.

6. Điều trị bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Chuẩn bị trước khi đi khám

Nếu bạn chú ý rằng bản thân hiện đang thường xuyên dễ bị bùng nổ rối loạn cảm xúc thì bạn hãy đến gặp bác sĩ hoặc nhà chuyên trị các rối loạn cảm xúc ví dụ như bác sĩ tâm thần hay nhà tâm lí học. Sau đây là một số thông tin bổ ích về những việc cần làm trước khi bạn đi khám. 

Trước khi đến khám, bạn hãy liệt kê một danh sách gồm:

  • Các triệu chứng mà bạn đã trải qua bao gồm cả những thứ có thể không liên quan đến cuộc thăm khám
  • Thông tin cá nhân quan trọng bao gồm bất cứ stress hay thay đổi lớn gần đây trong cuộc sống
  • Tất cả những thuốc bạn đang dùng, bao gồm cả vitamin và thực phẩm chức năng, nếu có ghi rõ liều thì càng tốt
  • Những câu mà bạn muốn hỏi bác sĩ

Một số câu hỏi căn bản mà bạn cần hỏi bác sĩ bao gồm:

  • Tại sao tôi lại hay bị giận dữ, bùng nổ như thế này?
  • Tôi có cần làm thêm xét nghiệm nào không? Và các xét nghiệm này có yêu cầu chuẩn bị trước không?
  • Tình trạng này chỉ diễn ra tạm thời hay dài lâu?
  • Các phương pháp điều trị của bệnh và bác sĩ thấy cái nào phù hợp với tôi nhất?
  • Có thể có tác dụng phụ hay hệ quả xấu nào từ việc điều trị hay không?
  • Tôi có bị kèm theo những bệnh lí khác. Làm cách nào tôi có thể điều trị tốt tất cả các bệnh này?
  • Thuốc để điều trị bệnh có cần loại tốt nhất không?
  • Điều trị kéo dài trong bao lâu?
  • Có những tờ poster nhỏ cung cấp thêm thông tin về bệnh không ? Những website nào về bệnh mà tôi có thể tìm hiểu thêm?

Và quan trọng là bạn đừng bao giờ ngần ngại hay do dự khi hỏi những câu này với bác sĩ.

Những điều có thể mong chờ từ bác sĩ

Bác sĩ sẽ hỏi bạn một số câu hỏi và bạn cần sẵn lòng trả lời chi tiết nhất có thể. Bác sĩ có thể hỏi:

  • Cách bao lâu thì những đợt triệu chứng sẽ xuất hiện lại?
  • Có điều gì làm khởi phát hay kích động cơn bùng phát của bạn không?
  • Bạn có đánh nhau hay cãi nhau với người khác không?
  • Bạn có đập phá đồ khi nổi cơn giận dữ không?
  • Bạn có từng cố tự làm hại bản thân không?
  • Những cơn giận dữ bùng phát có ảnh hưởng xấu đến gia đình và công việc không?
  • Có điều gì khiến những đợt triệu chứng xảy ra thường xuyên hơn không?
  • Có điều gì có thể giúp bạn lấy bình tĩnh lại không?
  • Có ai trong gia đình bạn từng bị rối loạn tâm lí hay bệnh tâm thần không?
  • Bạn có bị chấn thương đầu trước đó không?

Chẩn đoán

Để đưa ra chẩn đoán xác định rối loạn bùng phát gián đoạn và loại trừ những bệnh lí thực thể hay những bệnh tâm lí khác, bác sĩ cần:

  • Khám và hỏi bệnh kèm theo một số xét nghiệm cần thiết
  • Đánh giá tâm lí người bệnh: bác sĩ hoặc chuyên gia sức khỏe tâm lí sẽ trò chuyện và hỏi han về các triệu chứng, suy nghĩ cũng như cảm xúc và các hành vi của bạn.
  • Các triệu chứng được liệt kê trong danh sách các bệnh về tâm lí (DSM-5) được xuất bản bởi Hiệp hội tâm lí học Hoa Kì

Điều trị

Không có điều trị đặc hiệu có thể dùng tốt cho tất cả các trường hợp rối loạn bùng phát gián đoạn. Điều trị nói chung thường bao gồm liệu pháp tâm lí kết hợp với dùng thuốc.

Liệu pháp tâm lí

Điều trị theo cá nhân hoặc theo nhóm có thể hữu ích và một loại thường dùng điều trị đó là liệu pháp nhận thức hành vi giúp người bệnh:

  • Xác định những tình huống hay hành vi có thể gây kích thích hay công kích người khác
  • Học và luyện cách kiềm chế những hành vi hay lời nói không phù hợp ví dụ như tập thư giãn, suy nghĩ thấu đáo trước mọi tình huống (tái hình thành sự nhận thức) và các kĩ năng đối phó với nhiều hoàn cảnh khác nhau

Thuốc 

Một số loại thuốc có thể giúp điều trị rối loạn bùng phát gián đoạn như thuốc chống trầm cảm, thuốc chống co giật hoặc thuốc giúp ổn định tâm trạng cũng có thể cần thiết cho người bệnh.

Biện pháp tự chăm sóc

Kiềm chế cơn giận dữ bùng phát

Đây là một phần trong việc điều trị, bao gồm:

  • Gạt bỏ những rối loạn hành vi trước đó và tập ứng phó tốt với những lúc giận dữ bằng cách học qua hành vi. Bạn hãy tập luyện những kĩ năng bạn học được trong quá trình điều trị bằng liệu pháp tâm lí, và bạn cần nhận biết được cái gì có thể thúc đẩy đưa đến cơn giận và các ứng phó với tình huống đó.
  • Lập kế hoạch: bạn có thể kết hợp với bác sĩ đưa ra một kế hoạch hành động cụ thể mỗi khi bạn giận dữ. Ví dụ, nếu bạn nghi ngờ mình sắp mất kiểm soát thì hãy cố đưa bản thân thoát khỏi tình hình hiện tại, bạn có thể đi bộ hoặc gọi cho người bạn thân để làm dịu bản thân lại.
  • Tránh dùng cồn và các chất gây hưng cảm vì những chất này có thể tăng sự kích động và nguy cơ bùng nổ cảm xúc bất cứ lúc nào.

Khi người thân của bạn không chịu đi khám bệnh

Không may mắn là nhiều người bị rối loạn bùng phát gián đoạn không chịu đi khám bệnh. Nếu người quen xung quanh bạn có những đợt bùng phát giận dữ thì trước hết bạn cần biết cách tự phòng vệ bản thân.

Lập kế hoạch thoát thân để phòng vệ bản trong trong trường hợp xảy ra bạo lực gia đình

Nếu bạn thấy tình huống trở nên tồi tệ và nghi ngờ rằng người thân hiện đang có đợt bùng phát giận dữ thì bạn hãy cố phòng thủ bản thân, bạn và trẻ em trong nhà cần thoát khỏi những tình huống nguy hiểm này. Tuy nhiên, nếu để người bệnh rối loạn tâm trạng ở một mình thì cũng rất nguy hiểm.

Hãy hiện hiện những bước sau trước khi tình huống khẩn cấp xảy ra:

  • Gọi đường dây nóng về bạo lực gia đình hoặc những trung tâm vì quyền lợi phụ nữ để nghe tư vấn, ngay cả khi người bệnh không có ở nhà.
  • Khóa chặt những đường truyền có thể lây lan lửa: đừng để người bệnh bị kích động gây hỏa hoạn.
  • Hãy chuẩn bị sẵn một túi khẩn cấp chứa những vật dụng quan trọng mà bạn cần mang theo bên mình như quần áo, chìa khóa, giấy tờ tùy thân, thuốc và tiền bạc để đề phòng bạn chỉ việc mang theo túi này khi khẩn cấp. Và bạn tuyệt đối giấu túi này đi hoặc để nhờ nhà người quen có thể tin tưởng.
  • Báo cho hàng xóm hoặc bạn bè biết rằng bạn đang bị bạo lực gia đình để người khác có thể giúp đỡ.
  • Biết nơi cần tránh khi xảy ra bạo lực hành hung bởi người bệnh, nhất là vào ban đêm. 
  • Bạn nên có những kí hiệu hay tín hiệu riêng báo rằng bạn đang cần sự giúp đỡ từ cảnh sát và chia sẻ với bạn bè, gia đình và cả con cái.

Trong trường hợp khẩn cấp, hãy liên hệ ngay với:

  • Cảnh sát: gọi 113 hoặc trung tâm cấp cứu địa phương hoặc nơi thi hành pháp luật tại chỗ bạn đang sống.
  • Bác sĩ hoặc trung tâm cấp cứu y tế: nếu bạn bị thương, bác sĩ và y tá có thể điều trị và băng bó vết thương của bạn.
  • Trung tâm chính quyền cho chị em phụ nữ hoặc lên án bạo hành
  • Các cơ sở y tế chuyên về tâm thần
  • Tòa án địa phương: Toà án địa phương của bạn có thể giúp bạn có được một lệnh cấm để buộc kẻ vũ phu tránh xa bạn hoặc bị bắt. Luật sư biện hộ, bào chưa có thể giúp hướng dẫn bạn qua tiến trình. Bạn cũng có thể kiện những vụ tấn công tình dục hoặc các tội danh khác.

7. Phòng chống bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn

Một số những biện pháp dưới đây sẽ giúp bạn chống lại bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn:

  • Tuân thủ điều trị dài lâu: hãy tham dự những buổi tập trị liệu, luyện tập những kĩ năng ứng xử và đối phó trước mọi tình huống và có thể bác sĩ sẽ kê cho bạn thêm một số thuốc cần thiết, và bạn nên dùng thuốc theo đúng toa của bác sĩ, đồng thời phải duy trì uống thuốc để tránh từng đợt lặp lại của rối loạn bùng phát gián đoạn. 
  • Tập những kĩ năng giúp thư giãn: như thở sâu hoặc tập yoga
  • Tái hình thành nhận thức đúng đắn
  • Áp dụng những kĩ năng giải quyết vấn đề đã luyện tập trước đó
  • Học cách phát triển kĩ năng giao tiếp
  • Thay đổi môi trường: tránh những tình huống làm bạn buồn rầu, lo lắng, bạn cần sắp xếp một thời gian biểu cá nhân để xua đi hay giải quyết tốt những vấn đề gây stress và lo lắng cho bạn
  • Tránh những chất làm thay đổi tâm trạng: ví dụ như cồn hay thuốc gây khoái cảm
  • Kiềm chế cơn giận
  • Lập kế hoạch cụ thể với bác sĩ: kế hoạch này sẽ dùng khi bạn cảm thấy hay dự báo trước mình sẽ dễ nổi cơn giận. Ví dụ  nếu bạn nghĩ bạn sắp không kiềm chế hay khống chế nổi tình hình, hãy nhanh chóng bỏ đi hay gọi điện cho một người bạn tin tưởng để bình tĩnh và làm dịu tâm trạng trở lại.
  • Tạo ra kế hoạch giữ an toàn khi trong nhà xảy ra bạo lực: nếu bạn nghi ngờ người thân sắp bùng nổ, hãy cố di chuyển ra chỗ khác và giữ cho trẻ em trong nhà được cách ly với người này. Tuy nhiên, nếu bạn để người đó ở lại một mình thì cũng rất nguy hiểm, hãy thật cẩn trọng với mọi tình huống, có thể nhờ sự giúp đỡ từ các đường dây nóng, khóa chặt những thứ có thể gây cháy nổ trong nhà, hoặc nhờ sự giúp đỡ từ các gia đình xung quanh. 

Bệnh rối loạn bùng phát gián đoạn nên được điều trị sớm để tránh những hậu quả xấu có thể xảy ra. Bạn có thể liên hệ với các bác sĩ của Hello Doctor chúng tôi để nhận được sự hỗ trợ và giúp đỡ qua số điện thoại 1900 1246.

Bác sĩ khám, điều trị

Nguyễn Thi Phú

Thạc sĩ - Bác sĩ Nguyễn Thi Phú

Khoa: Tâm thần

Nơi làm việc: Bệnh viện Đại Học Y Dược

Kinh nghiệm: 15 năm

Vị trí: Bác sĩ chuyên khoa

Nguyễn Trọng Tuân

Bác sĩ Nguyễn Trọng Tuân

Khoa: Tâm thần

Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh

Kinh nghiệm: 17 năm

Vị trí: Bác sĩ chuyên khoa

Đàm Văn Đức

Bác sĩ Đàm Văn Đức

Khoa: Tâm thần

Nơi làm việc: Đại học Y Hà Nội

Kinh nghiệm: 11 năm

Vị trí: Bác sĩ chuyên khoa

Nguyễn Thành Long

Thạc sĩ - Bác sĩ Nguyễn Thành Long

Khoa: Tâm thần

Nơi làm việc: Đại Học Y Hà Nội

Vị trí: Bác sĩ chuyên khoa

Trần Thị Thu Phương

Bác sĩ Trần Thị Thu Phương

Khoa: Tâm thần

Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm Thần Tp. Hồ Chí Minh

Kinh nghiệm: 15 năm

Vị trí: Bác sĩ chuyên khoa

Phạm Văn Trụ

Bác sĩ Phạm Văn Trụ

Khoa: Tâm thần

Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần Tp Hồ Chí Minh

Kinh nghiệm: 35 năm

Vị trí: Phó giám đốc bệnh viện

Đánh giá, chia sẻ Gửi đánh giá

  • Nguyễn Đức Trung

    Tôi dạo gần đây hay giận dữ và cảm thấy rất khó chịu và cảm thấy ngứa như có kiến bò dưới da vậy. Tôi đi khám thì được biết mình bị rối loạn bùng phát gián đoạn. Hiện tại tôi đã cảm thấy đỡ hơn và không hay giận dữ như trước nữa. Cảm ơn bác sĩ.

    05/10/2017
  • Nguyễn Thanh Phong

    Nhờ bài viết mà tôi đã biết thêm một căn bệnh mới, đồng thời biết cách phải đối phó với căn bệnh này như thế nào.

    28/09/2017

Bình luận, đặt câu hỏi

Các thông tin cá nhân của bạn sẽ không bị công khai

Nội dung

Đọc thêm

Bài viết đang được cập nhật...