Tự làm tổn thương
Tóm tắt Bệnh lý
Phân loại Mức độ (Severity)
- Mặc dù không có mục đích tự sát ban đầu, nhưng nguy cơ tử vong do tai nạn lỡ tay cắt quá sâu hoặc nhiễm trùng máu là rất lớn. Nguy cơ tự sát thực sự sau đó tăng gấp hàng chục lần.
Mục lục bài viết
Bệnh lý & Triệu chứng liên quan
1. Tổng quan Lâm sàng
Tóm tắt nhanh (TL;DR)
Tự làm tổn thương (Non-Suicidal Self-Injury - NSSI) là hành vi cố ý phá hủy mô cơ thể (rạch tay, châm thuốc lá vào da, bứt tóc, cắn đến chảy máu) nhưng KHÔNG có ý định tự sát. Bệnh nhân dùng nỗi đau thể xác để làm lu mờ nỗi đau tinh thần, giải tỏa sự trống rỗng, hoặc để trừng phạt bản thân.Thông tin Dịch tễ (Key Facts)
- Hành vi này thường mang tính "gây nghiện". Khi tự rạch, não bộ tiết ra Endorphin (hormone giảm đau) tạo cảm giác nhẹ nhõm tạm thời.
- Người tự hại thường lén lút giấu giếm vết thương dưới áo dài tay, trái ngược với quan niệm "làm để gây sự chú ý".
Định nghĩa & Sinh bệnh học
Sự rối loạn điều hòa cảm xúc (Emotion dysregulation) trầm trọng. Khi Hạch hạnh nhân (Amygdala) quá tải vì cảm xúc tiêu cực, hành vi tự gây đau sẽ kích hoạt hệ thống Endorphin nội sinh, mang lại sự xoa dịu tức thời nhưng lại tạo ra vòng lặp lệ thuộc tàn khốc.2. Triệu chứng và Nguyên nhân
Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)
Vết cắt trúng động mạch gây mất máu ồ ạt, hoặc vết thương mưng mủ nhiễm trùng không được xử lý y tế.Dấu hiệu & Triệu chứng
- Thường xuyên mang các vết cắt, vết bỏng mới trên cẳng tay, đùi, bụng.
- Luôn mặc áo dài tay, quần dài ngay cả khi trời rất nóng để che giấu sẹo.
- Thường xuyên mang theo các dụng cụ sắc nhọn (lưỡi lam, dao rọc giấy) trong cặp.
- Tâm trạng tồi tệ, thường xuyên cảm thấy tội lỗi và ghê tởm bản thân.
Nguyên nhân gây bệnh
Chịu đựng bạo hành thể xác/tinh thần hoặc lạm dụng tình dục ấu thơ. Rối loạn nhân cách ranh giới (BPD). Trầm cảm nặng. Cảm giác hoàn toàn trống rỗng vô hồn.3. Chẩn đoán & Biến chứng
Chẩn đoán & Cận lâm sàng
Chẩn đoán
Mặc dù có một vài bệnh nhân tự đi tìm sự giúp đỡ, hành vi tự gây tổn thương chính mình thường được phát hiện bởi người thân trong gia đình hoặc bạn bè hoặc bác sĩ đang khám tổng quát để ý tới các dấu hiệu như các vết sẹo hoặc các vết thương mới.
Không có bất kì xét nghiệm nào để chẩn đoán hành vi tự gây tổn thương chính mình. Chẩn đoán được đưa ra dựa trên đánh giá thể chất và tinh thần và chẩn đoán này có thể cần được đánh giá bởi một chuyên gia tâm lý có kinh nghiệm trong việc điều trị hành vi tự gây tổn thương mình.
Chuyên gia tâm lý cũng có thể đánh giá các rối loạn tâm thần khác có liên quan tới hành vi tự gây tổn thương cho bản thân như trầm cảm hoặc rối loạn nhân cách. Nếu có thêm rối loạn tâm thần khác, việc đánh giá cần phải sử dụng thêm các biện pháp chuyên biệt khác như bảng câu hỏi hoặc kiểm tra tâm thần.
Biến chứng có thể gặp
4. Biến chứng và tác hại của bệnh tự làm tổn thương
Hành vi tự làm tổn thương bản thân có thể gây ra rất nhiều biến chứng như:
- Làm tăng thêm cảm giác mặc cảm, tội lỗi và tự ti
- Nhiễm trùng từ vết thương hoặc do dùng chung dụng cụ
- Các vết sẹo vĩnh viễn hoặc biến dạng
- Tổn thương trầm trọng, có thể gây chết người
- Làm nặng thêm các rối loạn tiềm ẩn trong cơ thể nếu không được điều trị thích hợp
Khả năng tự tử
Dù hành vi tự gây tổn thương chính mình không phải là ý định tự tử nhưng nó có thể làm tăng nguy cơ tự tử vì các vấn đề về cảm xúc làm người bệnh tự làm tổn thương mình. Lặp đi lặp lại hành vi tự gây tổn thương lên cơ thể mình do căng thẳng có thể làm ý định tự tử rõ ràng hơn.
Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?
Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống
4. Phác đồ Điều trị
Tổng quan Phác đồ
Tâm lý trị liệu chuyên biệt là chìa khóa duy nhất để phá vỡ vòng lặp nghiện tự hại. Việc la mắng hoặc tịch thu dao kéo chỉ giải quyết được phần ngọn.Nhóm thuốc hỗ trợ
Chỉ dùng thuốc điều hòa khí sắc nếu bệnh nhân có Trầm cảm hoặc Rối loạn nhân cách đồng mắc. Thuốc không thể trực tiếp ngăn chặn hành vi tự hại nếu không kết hợp Tâm lý trị liệu.- Dạy bệnh nhân kỹ năng chịu đựng sự đau khổ (Distress tolerance) và điều hòa cảm xúc. Bệnh nhân học cách sử dụng các biện pháp thay thế an toàn hơn khi cơn khao khát tự hại ập đến.
5. Chăm sóc & Theo dõi
Lịch trình Theo dõi (Follow-up)
- Kiểm tra tần suất các cơn tự hại (giảm dần là dấu hiệu tốt)
- Đánh giá mức độ tuân thủ và tiến bộ trong trị liệu DBT
Thông tin bổ sung
Tự làm tổn thương mình là một cách đối phó không lành mạnh với các nỗi đau trong tâm hồn, nỗi giận dữ và nỗi thất vọng của bản thân.
2. Triệu chứng của bệnh tự làm tổn thương
3. Nguyên nhân gây ra bệnh tự làm tổn thương
4. Biến chứng của bệnh tự làm tổn thương
5. Điều trị bệnh tự làm tổn thương
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan
Bác sĩ điều trị
Nhắn tin Zalo Hỗ trợ
Gửi bình luận của bạn