Trẻ có dấu hiệu tự gây tổn thương Khi nào cần đi khám?

Bệnh lý & Triệu chứng liên quan

Khi con không thể nói, con dùng hành vi để "kêu cứu"

Có những đứa trẻ không thể diễn đạt bằng lời nỗi khó chịu trong cơ thể và tâm trí mình, và hành vi bất thường chính là ngôn ngữ duy nhất mà các con có thể dùng để "nói" với người lớn rằng có điều gì đó không ổn. Trong ca bệnh này, đứa trẻ đã trải qua một hành trình dài trước khi gia đình tìm được nơi thăm khám phù hợp: từ nhỏ không thể đi học như bạn bè cùng trang lứa, khó tập trung vào bất cứ việc gì, và dần dần việc đến trường trở thành điều bất khả thi. Đây là khởi đầu của một chuỗi biểu hiện khiến cả gia đình rơi vào vòng xoáy lo lắng kéo dài, đưa con đi khám hết nơi này đến nơi khác mà vẫn chưa tìm được lời giải thích thỏa đáng.

Khi những cơn kích động ngày càng khó kiểm soát

Theo hồ sơ bệnh án, tình trạng của trẻ tiến triển qua thời gian với các biểu hiện ngày càng rõ rệt và đáng lo ngại hơn. Trẻ bắt đầu có phản ứng gây đau cho chính mình, mất ngủ trầm trọng và những cơn la hét không rõ nguyên do. Đáng chú ý, trong những giai đoạn kích động nặng, trẻ phải cắn chặt áo của chính mình như một cách để kìm nén không la hét, đồng thời không phản hồi khi được hỏi chuyện. Có những thời điểm trẻ tỉnh táo hơn và có thể trả lời câu hỏi, nhưng nội dung trả lời thường không đầy đủ, không tương xứng với những gì được hỏi. Đây là những dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc điều hòa cảm xúc và xử lý thông tin, những vấn đề vượt xa khỏi phạm vi của một đứa trẻ "khó bảo" hay "hiếu động" thông thường.

Song song đó, gia đình cũng ghi nhận trẻ thường xuyên lo nghĩ quá mức trong nhiều tháng liền, khó ngủ và ngủ không thẳng giấc, giảm khả năng tập trung, dễ cáu gắt và hay quên. Trẻ còn biểu hiện mệt mỏi kéo dài, đau mỏi cơ thể, đau đầu, chóng mặt, cảm giác bứt rứt khó chịu trong người và rối loạn tiêu hóa. Sự kết hợp giữa các triệu chứng thể chất và cảm xúc này khiến bức tranh bệnh lý trở nên phức tạp, đòi hỏi bác sĩ phải đánh giá toàn diện thay vì chỉ nhìn vào một biểu hiện đơn lẻ.

Lời khuyên dành cho cha mẹ có con biểu hiện tương tự

Nếu con bạn có những biểu hiện như chậm phát triển ngôn ngữ, khó hòa nhập ở trường học, hoặc các cơn kích động đi kèm phản ứng gây hại cho bản thân, điều quan trọng nhất là không nên chờ đợi tình trạng "tự cải thiện theo thời gian". Trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng có khả năng diễn đạt cảm xúc và khó chịu của mình bằng lời, vì vậy hành vi chính là kênh giao tiếp quan trọng mà cha mẹ cần học cách quan sát và thấu hiểu. Việc thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa giúp xác định đúng bản chất vấn đề, từ đó xây dựng kế hoạch can thiệp phù hợp thay vì để trẻ tiếp tục chịu đựng những cơn kích động không được kiểm soát.

Bên cạnh điều trị bằng thuốc, gia đình cũng nên tìm hiểu thêm về Liệu pháp tâm lý và các phương pháp can thiệp hành vi phù hợp với lứa tuổi, nhằm hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng giao tiếp và điều hòa cảm xúc tốt hơn trong dài hạn. Sự đồng hành kiên trì của cha mẹ, kết hợp với phác đồ điều trị y khoa phù hợp, chính là nền tảng giúp trẻ có cơ hội cải thiện chất lượng cuộc sống theo thời gian.

Chẩn đoán: Khi hành vi bất thường có nền tảng từ rối loạn phát triển

Theo bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại Hello Doctor, sau quá trình đánh giá toàn diện, trẻ được xác định có rối loạn hành vi và cảm xúc khởi phát ở trẻ em, trên nền của rối loạn phát triển bao gồm khuyết tật trí tuệ và các đặc điểm thuộc phổ tự kỷ. Nói một cách dễ hiểu hơn, những hành vi gây tổn thương cho bản thân, la hét và khó kiểm soát cảm xúc mà gia đình chứng kiến không đơn thuần là vấn đề tính cách hay "hư đốn", mà bắt nguồn từ cách não bộ của trẻ xử lý thông tin, cảm xúc và các kích thích từ môi trường xung quanh có sự khác biệt so với trẻ phát triển điển hình. Sự chồng lấp giữa nhiều rối loạn phát triển khiến biểu hiện lâm sàng ở trẻ trở nên đa dạng và đòi hỏi một phác đồ điều trị được cá thể hóa, thay vì áp dụng một công thức chung.

Với các gia đình có con biểu hiện tương tự, việc hiểu đúng bản chất bệnh lý giúp giảm bớt cảm giác bất lực hoặc tự trách bản thân vì nghĩ rằng mình chưa dạy con đúng cách. Hành vi của trẻ là một tín hiệu về những khó khăn nội tại mà con đang trải qua, chứ không phải sự cố ý chống đối hay thiếu kỷ luật. Nhìn nhận đúng vấn đề chính là bước đầu tiên để gia đình có thể đồng hành cùng con một cách kiên nhẫn và hiệu quả hơn.

Điều trị: Phối hợp nhiều nhóm thuốc để ổn định từng khía cạnh

Do bản chất phức tạp của bệnh cảnh, phác đồ điều trị cho trẻ được xây dựng theo hướng phối hợp nhiều nhóm thuốc, mỗi nhóm hướng đến một mục tiêu riêng. Bác sĩ sử dụng nhóm thuốc điều hòa khí sắc nhằm giúp trẻ giảm bớt các cơn kích động và ổn định cảm xúc hơn trong sinh hoạt hằng ngày. Bên cạnh đó, nhóm thuốc điều hòa chất dẫn truyền thần kinh được phối hợp để hỗ trợ giảm tình trạng lo nghĩ quá mức, cải thiện khả năng tập trung và giảm bớt cảm giác bứt rứt khó chịu trong cơ thể. Ngoài ra, trẻ còn được kê thêm nhóm thuốc giúp kiểm soát hành vi kích động và giảm nguy cơ gây tổn thương cho bản thân trong những giai đoạn triệu chứng bùng phát mạnh.

Vì tình trạng của trẻ hiện vẫn đang trong giai đoạn theo dõi sát, gia đình cần phối hợp chặt chẽ với bác sĩ điều trị, quan sát và ghi nhận những thay đổi trong hành vi, giấc ngủ và khả năng giao tiếp của con sau mỗi giai đoạn dùng thuốc. Đây là quá trình cần sự kiên nhẫn từ cả hai phía, bởi việc điều chỉnh liều lượng và phối hợp thuốc ở trẻ nhỏ thường đòi hỏi thời gian quan sát dài hơn so với người lớn để bác sĩ có thể đưa ra quyết định chính xác nhất.