Rối loạn ngôn ngữ

Tóm tắt Bệnh lý

Rối loạn ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến cách mà bệnh nhân phát âm để tạo thành từ. Một số rối loạn giọng nói cũng có thể được coi là rối loạn ngôn ngữ. Xem thêm thông tin về bệnh rối loạn giọng nói tại BỆNH RỐI LOẠN GIỌNG NÓI. Một trong những rối loạn ngôn ngữ thường gặp nhất là nói lắp. Các rối loạn ngôn ngữ khác bao gồm: - Hội chứng mất phối hợp động tác: rối loạn ngôn ngữ vận động do tổn thương các bộ phận của não liên quan đến nói. - Hội chứng loạn ngôn: rối loạn ngôn ngữ vận động, trong đó các cơ của miệng, mặt hoặc hệ thống hô hấp có thể trở nên yếu hoặc khó di chuyển Rối loạn ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến người lớn và trẻ em. Điều trị sớm có thể khắc phục được tình trạng này. [HDTuVan]

ICD-10: F80 (Các rối loạn phát triển đặc hiệu của lời nói và ngôn ngữ) DSM-5: Language Disorder

Phân loại Mức độ (Severity)

• Trẻ dễ trở nên thu mình, tự ti, trầm cảm học đường và bùng nổ tức giận vì không ai hiểu mình nói gì.

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Rối loạn ngôn ngữ (Language Disorder) là tình trạng một đứa trẻ gặp khó khăn dai dẳng trong việc tiếp thu (nghe hiểu) và sử dụng ngôn ngữ (nói/viết) so với bạn bè cùng trang lứa, mặc dù trẻ có trí tuệ hoàn toàn bình thường và không bị điếc.

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

• Đây không phải là dấu hiệu trẻ kém thông minh, mà là do các trung khu xử lý ngôn ngữ trong não bộ chưa trưởng thành đồng bộ.
• Trẻ biết mình muốn nói gì trong đầu, nhưng không thể tìm đúng từ hoặc sắp xếp từ thành câu có nghĩa để phát âm ra ngoài.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Sự chậm trễ trong quá trình myelin hóa các sợi trục nơ-ron kết nối vùng Broca (vùng tạo ngôn ngữ) và vùng Wernicke (vùng hiểu ngôn ngữ) ở thùy trán và thùy thái dương của não trái.

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Trẻ có dấu hiệu co giật, hoặc ĐỘT NGỘT mất đi khả năng nói sau khi đã biết nói (Dấu hiệu của hội chứng Landau-Kleffner - cần khám thần kinh khẩn cấp).

Dấu hiệu & Triệu chứng

• Vốn từ vựng nghèo nàn so với độ tuổi. Thường xuyên dùng từ "cái này", "cái kia" thay vì gọi tên đồ vật.
• Gặp khó khăn trong việc hiểu các câu lệnh phức tạp (Rối loạn ngôn ngữ tiếp nhận).
• Nói các câu rất ngắn, sai ngữ pháp (Rối loạn ngôn ngữ diễn đạt).

Nguyên nhân gây bệnh

Yếu tố di truyền (rất phổ biến). Trẻ sinh non, nhẹ cân. Thiếu môi trường giao tiếp do cha mẹ cho xem Tivi/iPad quá nhiều (Hội chứng giả tự kỷ).

Yếu tố nguy cơ

Gia đình có tiền sử chậm nói. Nam giới mắc nhiều hơn nữ giới.

Yếu tố bảo vệ

Đọc sách truyện cho trẻ nghe hàng đêm từ lúc lọt lòng. Trò chuyện tương tác mắt trực tiếp với trẻ.

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Đo thính lực (để loại trừ điếc). Làm các bài test ngôn ngữ chuẩn hóa bởi Chuyên gia Âm ngữ trị liệu (Speech-Language Pathologist).

Chẩn đoán phân biệt

Phải phân biệt với Tự kỷ (Trẻ tự kỷ kém cả ngôn ngữ VÀ kỹ năng tương tác xã hội. Trẻ rối loạn ngôn ngữ vẫn thích chơi đùa và giao tiếp mắt tốt). Phân biệt với Điếc.

Biến chứng có thể gặp

4. Tác hại của bệnh rối loạn ngôn ngữ

Rối loạn ngôn ngữ nếu không được điều trị có thể gây ra cho một số bệnh nhân nhiều lo lắng. Theo thời gian, lo lắng này có thể gây ra rối loạn lo âu hoặc ám ảnh khi nói trước công chúng. Điều trị sớm cảm giác lo lắng này có thể giúp ngăn ngừa sự phát triển của rối loạn lo âu hoặc ám ảnh. Các lựa chọn điều trị bao gồm liệu pháp đối thoại và thuốc chống lo âu.

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Can thiệp sớm trước 5 tuổi là tiêu chuẩn vàng. Không có thuốc chữa chậm nói, Âm ngữ trị liệu (Speech Therapy) là phương pháp duy nhất và cốt lõi.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Không có loại "thuốc bổ não" nào giúp trẻ biết nói. Thuốc chỉ được kê nếu trẻ có bệnh đồng mắc (như thuốc trị ADHD nếu trẻ quá tăng động).

Can thiệp Ưu tiên (First-line):

Âm ngữ trị liệu (Speech-Language Therapy):
- Chuyên gia hướng dẫn trẻ cách sắp xếp từ vựng, thông qua các trò chơi tương tác.
- Hướng dẫn phụ huynh cách nói chuyện (nói chậm, ngắn gọn, nhấn mạnh từ khóa).

Chống chỉ định & Thận trọng:

KHÔNG bắt chước kiểu nói ngọng của trẻ. KHÔNG phớt lờ trẻ. TUYỆT ĐỐI KHÔNG dùng đòn roi ép trẻ phải nói rõ chữ.

Thông tin bổ sung

Một số bệnh nhân có rối loạn ngôn ngữ mặc dù nhận thức được điều họ muốn nói nhưng không thể diễn đạt được suy nghĩ của họ. Điều này có thể dẫn tới những vấn đề về lòng tự trọng và sự trầm cảm.

1. Bệnh rối loạn ngôn ngữ là gì

2. Triệu chứng bệnh rối loạn ngôn ngữ

• Khi nào cần gặp bác sĩ

3. Nguyên nhân gây ra bệnh rối loạn ngôn ngữ

4. Tác hại của bệnh rối loạn ngôn ngữ

5. Điều trị bệnh rối loạn ngôn ngữ

• Chẩn đoán
• Điều trị

6. Bác sĩ điều trị

7. Chia sẻ từ bệnh nhân

1. Bệnh rối loạn ngôn ngữ là gì

Rối loạn ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến cách mà bệnh nhân phát âm để tạo thành từ. Một số rối loạn giọng nói cũng có thể được coi là rối loạn ngôn ngữ. Xem thêm thông tin về bệnh rối loạn giọng nói tại BỆNH RỐI LOẠN GIỌNG NÓI.

Một trong những rối loạn ngôn ngữ thường gặp nhất là nói lắp. Các rối loạn ngôn ngữ khác bao gồm:

- Hội chứng mất phối hợp động tác: rối loạn ngôn ngữ vận động do tổn thương các bộ phận của não liên quan đến nói.

- Hội chứng loạn ngôn: rối loạn ngôn ngữ vận động, trong đó các cơ của miệng, mặt hoặc hệ thống hô hấp có thể trở nên yếu hoặc khó di chuyển

Rối loạn ngôn ngữ có thể ảnh hưởng đến người lớn và trẻ em. Điều trị sớm có thể khắc phục được tình trạng này.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Nhiều người bảo "chậm mọc răng thì chậm nói", có đúng không?

Đây là một quan niệm dân gian sai lầm tai hại. Việc nói liên quan đến sự phát triển của Não bộ, không liên quan đến Răng. Chờ đợi sẽ làm mất "thời gian vàng" (trước 3 tuổi) của con.

Con tôi chỉ xem Tivi tiếng Anh nên không nói tiếng Việt, phải không?

Xem Tivi chỉ là giao tiếp 1 chiều, nó cản trở vùng não ngôn ngữ của trẻ phát triển, gây rối loạn ngôn ngữ. Bạn phải tắt hoàn toàn Tivi và giao tiếp 2 chiều (nói và chờ con đáp lại) bằng ngôn ngữ mẹ đẻ.

Cắt thắng lưỡi có giúp con biết nói không?

Rất hiếm khi. Ngắn dính thắng lưỡi chỉ làm trẻ phát âm một số âm (như L, R) khó khăn chứ không làm trẻ CHẬM có từ vựng. Đừng tự ý cắt thắng lưỡi nếu bác sĩ Nhi khoa không chỉ định.

Có nên ép con nói "Xin ạ" thì mới cho đồ chơi không?

Cần khuyến khích con nói, nhưng nếu ép quá mức trẻ sẽ hoảng sợ và khóc thét. Hãy làm mẫu từ "Xin" nhiều lần một cách vui vẻ để con bắt chước.

Phải đưa con đi khám ở đâu?

Nên đưa con đi khám tại Khoa Tâm lý, Tâm thần Nhi hoặc các Trung tâm Âm ngữ trị liệu chuyên nghiệp để đánh giá toàn diện IQ và ngôn ngữ.

Thuốc hoạt huyết dưỡng não có tác dụng không?

Hoàn toàn Không. Nó không có tác dụng kiến tạo đường dẫn truyền ngôn ngữ trong não. Bạn cần dành tiền và thời gian đó để học các kỹ năng dạy con nói.