Nói lắp

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

• Không phải do lỗi nuôi dạy của cha mẹ. Đây là sự khác biệt về sinh học và di truyền.
• Can thiệp sớm trước tuổi học đường là chìa khóa thay đổi cục diện tương lai của trẻ.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Dấu hiệu & Triệu chứng

2. Các dấu hiệu, biểu hiện và triệu chứng của bệnh nói lắp

Các triệu chứng của tật nói lắp có thể kể đến:

• Khó khăn khi phải nói một từ khó, một câu hay một đoạn
• Kéo dài một từ hay phát âm từ đó quá lâu
• Lặp lại từ,nguyên âm hay phụ âm
• Nói đứt quãng
• Thường hay phát ra từ “um” nếu như đang chuẩn bị nói một từ khó phát âm tiếp theo
• Căng cứng cả mặt và ngừoi để phát âm được một từ nào đó
• Hay lo ngại khi đang nói chuyện
• Hạn chế trong khả năng giao tiếp

Các vấn đề mắc phải khi nói lắp có thể đi kèm:

• Chớp mắt liên tục
• Rung hàm hay rung môi
• Giật cơ mặt
• Co giật phần đầu
• Nắm chặt tay lại

Tình trạng nói lắp có thể trầm trọng hơn khi người bệnh đang phấn khích, mệt mỏi hay áp lực hoặc bản thân thiếu tự tin. Các trường hợp khi nói trước một nhóm người hay giao tiếp bằng điện thoại có thể gây khó khăn cho người nói lắp.

Tuy nhiên, đa số trường hợp người nói lắp có thể nói một cách trôi chảy khi nói chuyện với bản thân hoặc cùng nói hay hát với một người khác.

Nguyên nhân gây bệnh

3. Nguyên nhân gây ra bệnh nói lắp

Các nhà nghiên cứu cũng đang tiếp tục tìm hiểu về nguyên nhân gây ra vấn đề nói lắp. Sự kết hợp của các yếu tố sau đây như:

• Dây thần kinh vận động bất thường
• Di truyền

Nguyên nhân khác

Một số nguyên do như đột quỵ, chấn thương vùng đầu hay các rối loạn ở não bộ khác có thể khiến việc nói chậm lại hay lặp từ (nói lắp do yếu tố thần kinh – neurotic stuttering)

Việc nói trôi chảy có thể là nguyên nhân của một loại yếu tố bệnh stress khi quá áp lực hay hồi hộp làm cho người nói không thể trôi chảy được lời nói của mình.

Một nguyên nhân khác có thể nhắc đến là do vấn đề về shock tâm lý (psychogenic) thường không phổ biến lắm.

Yếu tố nguy cơ mắc bệnh nói lắp

Nam giới thường dễ có tình trạng nói lắp hơn nữ giới. Các yếu tố có thể tăng nguy cơ nói lắp bao gồm:

• Trẻ chậm phát triển
• Gia đình có người nói lắp
• Căng thẳng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Chẩn đoán

Việc chẩn đoán sẽ do bác sĩ chuyên khoa âm ngữ học kiểm tra và điều trị. Họ cũng sẽ là người giúp trẻ hay người nói lắp làm quen với việc nói ở nhiều môi trường và hoàn cảnh khác nhau.

Nếu bạn là người thân

Nếu bạn là người thân của trẻ nói lắp, bác sĩ sẽ:

• Đặt các câu hỏi về tiền căn sức khỏe của trẻ, bao gồm thời gian trẻ bắt đầu nói lắp khi nào và nói lắp có thường xuyên xảy ra không
• Hỏi bạn về các khó khăn trẻ gặp phải khi nói lắp là gì, như việc học ở trường hay mối quan hệ của trẻ với mọi người
• Trò chuyện với trẻ, và hỏi trẻ có đọc to để phát hiện sự bất thường ở đâu hay không
• Phân biệt giữa việc lặp lại các âm tiết và phát âm sai  hay gặp ở trẻ và việc nói lắp có phải là tình trạng kéo dài hay không
• Loại trừ các nguyên nhân khác gây rối loạn ngôn ngữ, như hội chứng Tourette

Nếu bạn là người trưởng thành bị nói lắp

Nếu bạn có tật nói lắp, bác sĩ sẽ:

• Đặt các câu hỏi về tiền sử sức khỏe của bạn, về việc bạn nói lắp khi nào hay việc nói lắp có lặp lại thường xuyên không
• Loại trừ các nguyên nhân khác gây nói lắp
• Muốn biết về việc điều trị của bạn trước đó và tìm ra phương pháp phù hợp nhất
• Biết thêm về tình trạng  khó khăn bạn gặp phải khi nói lắp
• Biết thêm  về tình trạng học tập của bạn, các mối quan hệ và các khía cạnh cuốc sống có khó khăn khi nòi lắp và cả áp lực của việc nói lắp

Điều trị bệnh nói lắp bằng một số liệu pháp ngôn ngữ

Biến chứng có thể gặp

4. Biến chứng và tác hại của bệnh nói lắp

Bệnh nói lắp khiến cho người bệnh không thể trình bày hay nói được trôi chảy ý nghĩ của mình. Điều đó là một nhược điểm rất lớn và khiến cho người bệnh gặp nhiều khó khăn trong cuộc sống và công việc, nó cướp đi nhiều cơ hội của người bệnh. 

Bệnh nói lắp cũng sẽ khiến cho bệnh nhân trở nên tự ti, không tự tin với bản thân, bệnh nhân không dám nói vì sợ chứng nói lắp của mình, từ đó dẫn đến nhiều bệnh tâm lý và bệnh tâm thần khác như trầm cảm.

Các vấn đề tâm lý mà nói lắp có thể gây ra là:

• Khó khăn khi giao tiếp với mọi người
• Tỏ ra ngại ngùng và lo lắng khi nói
• Không thích hay từ chối  công việc phải dùng giao tiếp 
• Bỏ lỡ các động xã hội, ở trường hay trong công việc
• Bị bắt nạt
• Thiếu tự tin về bản thân

Tác hại của bệnh nói lắp là khiến bệnh nhân trở nên tự ti với bản thân

Tổng quan Phác đồ

Tình trạng nói lắp thường xảy ra chủ yếu ở trẻ em, nhưng trong nhiều trường hợp người lớn vẫn có thể mắc phải bệnh nói lắp. Bệnh nói lắp có thể được điều trị bằng các liệu pháp luyện ngữ âm.

1. Nói lắp là gì

2. Triệu chứng của bệnh nói lắp

• Khi nào nên đi khám bác sĩ?

3. Nguyên nhân gây ra bệnh nói lắp

• Yếu tố nguy cơ gây bệnh nói lắp

4. Biến chứng của bệnh nói lắp

5. Điều trị bệnh nói lắp

• Chẩn đoán
• Điều trị
• Biện pháp tự khắc phục

5. Các phương pháp điều trị bệnh nói lắp

Điều trị

Sau khi đã được chẩn đoán, bác sĩ sẽ đưa ra phương án điều trị tốt nhất. Có rất nhiều phương pháp phù hợp cho trẻ và người lớn nói lắp. Và vì việc hiệu quả của các liệu pháp còn phụ thuộc vào từng cá nhân nên việc kết hợp là phương pháp tốt để áp dụng.

Việc điều trị có thể không loại bỏ hoàn các tật nói lắp nhưng các kỹ năng từ liệu pháp sẽ:

• Nói chuyện lưu loát hơn
• Việc giao tiếp trở nên hiệu quả hơn
• Tham gia được các hoạt động ở trường , ở nơi làm việc hay hoạt động xã hội

​Một vài phương pháp có thể kể đến bao gồm:

• Liệu pháp ngôn ngữ:  Giúp bạn cách nói chậm lại và để ý đến các từ nói lắp. Bạn sẽ bắt đầu bằng việc nói thật chậm và từ từ tăng tốc độ nói lên
• Sự dụng các thiết bị điện tử: Các thiết bị điện tự sẽ hỗ trợ bạn để giúp bạn giảm tốc độ nói lại và điều chỉnh các lỗi phát âm của bạn.
• Liệu pháp nhận thức hành vi: Sẽ giúp bạn nhận dạng và thay đổi lối suy nghĩ tiêu cực khi nói lắp, qua đó giúp bạn giảm nhẹ áp lực, lo âu và lấy lại sự tự tin bản thân.
• Tương tác giữa cha mẹ và con cái: Sự hỗ trợ từ gia đình là chìa khóa giúp trẻ đối mặt với việc nói lắp. Tuân theo chỉ dẫn của các bác sĩ là các hiệu quả nhất đễ hỗ trợ cho con bạn.
• Thuốc: Một vài loại thuốc có thể hỗ trợ cho việc nói lắp chứ không hoàn toàn chữa trị khỏi được.

Biện pháp tự khắc định

Nếu bạn có con bị nói lắp, các điều sau có thể giúp bạn:

• Hãy lắng nghe trẻ thật kỹ
• Chờ đợi để trẻ có thể phát âm được từ đang cố gắng nói
• Sắp xếp thời gian để nói chuyện với trẻ
• Nói chậm, không gấp gáp
• Thay đỗi vai trò nói và nghe
• Học cách bình tĩnh
• Đừng cố gắng chú ý đến vấn đề nói lắp của trẻ hằng ngày
• Động viên hơn là chê trách
• Chấp nhận trẻ khi trẻ nói lắp

Giao tiếp với mọi người

Gia đình có người bị nói lắp có thể liên hệ với một gia đình khác cũng có người bị tình trạng tương tự, thành lập ra các nhóm hỗ trợ để đưa ra lời khuyên và giải pháp đối mặt với các vấn để mà nhiều người chưa biết đến.

Để điều trị bệnh nói lắp, bạn nên đến gặp bác sĩ để có được lựa chọn tốt nhất cho bạn. Bạn có thể liên hệ đặt khám với các bác sĩ của Hello Doctor chúng tôi để nhận được sự hỗ trợ và giúp đỡ qua số điện thoại 1900 1246.

Nhóm thuốc hỗ trợ

• Tình trạng nói lắp thường xảy ra chủ yếu ở trẻ em, nhưng trong nhiều trường hợp người lớn vẫn có thể mắc phải bệnh nói lắp.
• Các phương pháp điều trị bệnh nói lắpĐiều trịSau khi đã được chẩn đoán, bác sĩ sẽ đưa ra phương án điều trị tốt nhất.
• Có rất nhiều phương pháp phù hợp cho trẻ và người lớn nói lắp.
• Và vì việc hiệu quả của các liệu pháp còn phụ thuộc vào từng cá nhân nên việc kết hợp là phương pháp tốt để áp dụng.
• Tham gia được các hoạt động ở trường , ở nơi làm việc hay hoạt động xã hội
• ​Một vài phương pháp có thể kể đến bao gồm:
• Tương tác giữa cha mẹ và con cái: Sự hỗ trợ từ gia đình là chìa khóa giúp trẻ đối mặt với việc nói lắp.
• Thuốc: Một vài loại thuốc có thể hỗ trợ cho việc nói lắp chứ không hoàn toàn chữa trị khỏi được.
• Gia đình có người bị nói lắp có thể liên hệ với một gia đình khác cũng có người bị tình trạng tương tự, thành lập ra các nhóm hỗ trợ để đưa ra lời khuyên và giải pháp đối mặt với các vấn để mà nhiều người chưa biết đến.