Trầm Cảm Ở Nam Giới: Dấu Hiệu Dễ Nhầm Với Rối Loạn Lưỡng Cực

Tóm tắt Y khoa

Bệnh nhân nam, trong độ tuổi lao động, đang điều hành công ty gia đình, đến khám với nghi ngờ ban đầu là Rối loạn lưỡng cực do cảm nhận cảm xúc lên xuống thất thường. Sau khi khai thác kỹ tiền sử và diễn tiến triệu chứng, bác sĩ xác định đây là Trầm cảm đơn cực, không kèm giai đoạn hưng cảm. Bệnh nhân được điều trị bằng phác đồ phối hợp thuốc điều hòa chất dẫn truyền thần kinh, thuốc ổn định hệ thần kinh giao cảm và vi chất hỗ trợ dẫn truyền thần kinh, cho đáp ứng cải thiện rõ rệt sau khoảng hai tháng theo dõi sát.

Khi người trong cuộc tự nghi ngờ chính mình

Không ít người khi cảm nhận cảm xúc của mình thay đổi thất thường — có ngày tràn đầy năng lượng, có ngày chán nản không muốn làm gì — thường tự đặt câu hỏi liệu mình có đang mắc Rối loạn lưỡng cực hay không. Đó cũng chính là suy nghĩ ban đầu của người đàn ông trẻ này khi quyết định tìm đến phòng khám. Anh đang là người điều hành một xưởng sản xuất đồ trang trí nội thất của gia đình, quản lý hàng chục công nhân, và tự nhận thấy tâm trạng của mình dao động khó lường trong nhiều ngày liên tiếp. Tuy nhiên, sau khi trao đổi kỹ với bác sĩ về diễn biến cảm xúc theo thời gian, kết quả không phải là rối loạn lưỡng cực như anh lo lắng.

Đây là một nhầm lẫn khá phổ biến trong cộng đồng, đặc biệt khi thông tin về sức khỏe tâm thần ngày càng được chia sẻ rộng rãi nhưng đôi khi thiếu chính xác. Cảm xúc lên xuống trong ngày hoặc theo tuần không đồng nghĩa với rối loạn lưỡng cực, vốn đòi hỏi phải có giai đoạn hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ rõ rệt kéo dài, khác hẳn với những dao động khí sắc thông thường đi kèm trầm cảm.

Triệu chứng: Mất hứng thú kéo dài giữa guồng quay công việc

Tại thời điểm thăm khám lần đầu, bệnh nhân cho biết đã trải qua khoảng mười ngày liên tục không còn hứng thú với công việc, đến mức phải tạm ngưng các hoạt động điều hành thường nhật tại xưởng sản xuất. Anh tự đánh giá trạng thái cảm xúc của mình ở mức khá tiêu cực trên thang đo chủ quan, giấc ngủ cũng thất thường khi có những ngày ngủ rất sớm nhưng có ngày lại thức rất khuya. Đáng chú ý, anh vừa trải qua giai đoạn cai thuốc lá điện tử trước đó không lâu, và bản thân từng nghĩ những khó chịu về cảm xúc gần đây có thể chỉ là hệ quả tạm thời của quá trình cai nghiện chất kích thích.

Tuy nhiên, việc mất hứng thú kéo dài liên tục gần hai tuần, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng làm việc và điều hành công ty, là dấu hiệu cần được đánh giá chuyên sâu hơn thay vì chỉ quy về tác động của việc cai thuốc lá điện tử. Về thể trạng, bác sĩ ghi nhận sức khỏe thể chất tổng quát của bệnh nhân trong giới hạn bình thường, cho thấy đây là vấn đề thuộc về sức khỏe tâm thần chứ không phải bệnh lý cơ thể tiềm ẩn.

Chẩn đoán: Loại trừ rối loạn lưỡng cực, xác định trầm cảm đơn cực

Theo bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại Hello Doctor, việc phân biệt giữa trầm cảm đơn cực và giai đoạn trầm cảm trong rối loạn lưỡng cực là bước quan trọng hàng đầu, bởi hướng điều trị của hai tình trạng này có thể khác nhau đáng kể. Nếu chỉ định thuốc chống trầm cảm đơn thuần cho một bệnh nhân thực sự mắc rối loạn lưỡng cực mà chưa được nhận diện, nguy cơ kích hoạt giai đoạn hưng cảm là hoàn toàn có thể xảy ra. Chính vì vậy, quá trình khai thác bệnh sử cần đặc biệt tỉ mỉ, tập trung vào việc tìm kiếm tiền sử có hay không những giai đoạn tăng năng lượng bất thường, giảm nhu cầu ngủ kéo dài kèm hưng phấn quá mức, hoặc hành vi bốc đồng rõ rệt — những đặc điểm không được ghi nhận ở trường hợp này.

Sau khi loại trừ khả năng rối loạn lưỡng cực, bác sĩ xác định đây là một giai đoạn trầm cảm đơn cực, với các yếu tố thúc đẩy bao gồm áp lực điều hành công việc kinh doanh gia đình và giai đoạn cai nghiện chất kích thích gây xáo trộn tạm thời hệ thần kinh. Việc chẩn đoán chính xác ngay từ đầu giúp bệnh nhân tránh được những phác đồ điều trị không phù hợp và rút ngắn thời gian tìm ra hướng đi đúng.

Hành trình điều trị: Không phải lúc nào cũng đi lên một chiều

Phác đồ điều trị ban đầu tập trung vào nhóm thuốc điều hòa chất dẫn truyền thần kinh giúp cải thiện khí sắc, phối hợp cùng vi chất hỗ trợ chức năng dẫn truyền thần kinh nhằm giảm bớt cảm giác căng thẳng, khó chịu trong giai đoạn đầu điều trị. Sau khoảng hai tuần, bệnh nhân ghi nhận sự cải thiện tích cực: tâm trạng được nâng lên, giấc ngủ trở nên sâu và chất lượng hơn, cảm giác bồn chồn nôn nao trong ngày cũng giảm hẳn. Đây là tín hiệu đáng mừng cho thấy phác đồ điều trị ban đầu đang đi đúng hướng.

Tuy nhiên, hành trình hồi phục hiếm khi diễn ra theo một đường thẳng. Chỉ hai tuần sau đó, cảm giác bồn chồn và khó chịu quay trở lại, kèm theo tình trạng trằn trọc mất hơn nửa giờ mới có thể chìm vào giấc ngủ. Đến lần tái khám tiếp theo, bệnh nhân chia sẻ tình trạng không những không tiến triển mà còn có phần nặng nề hơn, cảm giác buồn chán gia tăng. Lúc này, một yếu tố tâm lý xã hội mới xuất hiện: mâu thuẫn trong sinh hoạt chung với người thân trong gia đình, cộng thêm áp lực từ việc vừa điều hành công ty riêng vừa duy trì hòa khí gia đình, đã trở thành gánh nặng cộng dồn lên nền tảng trầm cảm sẵn có. Trước tình huống này, bác sĩ đã điều chỉnh phác đồ, bổ sung thêm nhóm thuốc ổn định hệ thần kinh giao cảm để kiểm soát tốt hơn các biểu hiện hồi hộp, lo lắng về mặt cơ thể.

Sự điều chỉnh kịp thời đã mang lại kết quả tích cực. Trong lần tái khám gần nhất, bệnh nhân cho biết các triệu chứng đã giảm đi đáng kể, cảm giác thoải mái hơn rõ rệt so với giai đoạn trước đó. Đây là minh chứng cho thấy điều trị trầm cảm không phải là một quá trình tuyến tính, mà đòi hỏi bác sĩ và bệnh nhân cùng theo dõi sát, sẵn sàng điều chỉnh phác đồ khi có những yếu tố tâm lý xã hội mới phát sinh.

Khi huyết áp và cảm xúc có mối liên hệ hai chiều

Trong quá trình theo dõi, bệnh nhân cũng được ghi nhận có chỉ số huyết áp cao hơn mức bình thường tại một số lần đo. Đây không phải là điều hiếm gặp ở người đang trải qua giai đoạn trầm cảm hoặc lo âu kéo dài, bởi tình trạng căng thẳng tâm lý mạn tính có thể tác động trực tiếp lên hệ thần kinh giao cảm, gây co mạch và tăng nhịp tim, từ đó ảnh hưởng đến huyết áp. Ngược lại, việc phải theo dõi và kiểm soát một bệnh lý tim mạch cũng có thể trở thành nguồn gốc gây thêm lo lắng, tạo thành vòng xoắn bệnh lý giữa thể chất và tinh thần. Đây là lý do vì sao trong quá trình điều trị trầm cảm, bác sĩ luôn cần đánh giá đồng thời cả các chỉ số sinh hiệu để có hướng xử trí toàn diện, không chỉ tập trung riêng vào khía cạnh cảm xúc.

Lời khuyên từ bác sĩ chuyên khoa

Với những người đang điều hành doanh nghiệp hoặc gánh vác trách nhiệm lớn trong công việc, áp lực dồn nén thường khiến các dấu hiệu cảm xúc bất ổn bị bỏ qua hoặc quy chụp nhầm cho những nguyên nhân khác như stress công việc thông thường hay tác dụng phụ của việc cai nghiện chất kích thích. Nếu tình trạng mất hứng thú, chán nản kéo dài quá hai tuần và ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng làm việc, đây là thời điểm cần thăm khám chuyên khoa tâm thần để được đánh giá chính xác, thay vì tự chẩn đoán qua các thông tin trên mạng xã hội. Bên cạnh việc dùng thuốc theo đúng chỉ định và tái khám đúng hẹn, Liệu pháp tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng giúp người bệnh xây dựng kỹ năng ứng phó với xung đột gia đình và áp lực công việc — những yếu tố có thể khiến trầm cảm tái diễn nếu không được giải quyết tận gốc.

Câu hỏi thường gặp

Nếu bạn hoặc người thân đang có những dấu hiệu cảm xúc bất ổn kéo dài, mất hứng thú với công việc hoặc nghi ngờ về tình trạng sức khỏe tâm thần của mình, đừng chần chừ tìm đến chuyên gia để được đánh giá chính xác. Hãy liên hệ Hello Doctor qua hotline 1900 1246 hoặc đặt lịch khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa tâm thần ngay hôm nay.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ y khoa Hello Doctor — Phòng khám Sức khỏe Tâm thần.

Keywords đã sử dụng: trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, điều trị trầm cảm