Áp lực học đường dẫn đến trầm cảm có triệu chứng loạn thần

Tóm tắt Y khoa

Bài viết này đi sâu phân tích một trường hợp lâm sàng điển hình ở lứa tuổi học đường mắc chứng Trầm cảm có yếu tố loạn thần kèm hành vi tự làm đau. Qua câu chuyện của một học sinh có thành tích học tập tốt nhưng phải chịu đựng sự cô lập từ bạn bè, các bác sĩ tại Hello Doctor đã làm rõ mối liên hệ giữa áp lực học đường, tổn thương tâm lý và sự xuất hiện của các hiện tượng ảo thanh. Đây là bài viết y khoa giúp các bậc phụ huynh nhận diện sớm những bất thường trong hành vi và cảm xúc của con trẻ để kịp thời can thiệp.

Khi tôi nhận ra con không chỉ đang "khó ở" vì bạn bè

Suốt hai năm qua, con gái tôi - khi ấy đang học cấp hai - dần trở nên khác lạ. Con kể rằng bạn bè trong lớp không còn chơi cùng, cô giáo chủ nhiệm cũng ít giao tiếp với con hơn trước. Ban đầu tôi nghĩ đây chỉ là mâu thuẫn bạn bè tuổi mới lớn rồi sẽ tự qua, nhưng áp lực ấy kéo dài khiến con ngày càng dễ cáu gắt, hay lớn tiếng, và nhiều lúc tôi bắt gặp con khóc một mình trong phòng.

Điều khiến tôi thực sự hoảng sợ là phát hiện con có hành vi tự làm đau bản thân. Đó là khoảnh khắc tôi biết mình không thể chờ đợi thêm, vì đằng sau vẻ ngoài vẫn đi học đều, vẫn là học sinh ngoan trong mắt thầy cô, con đang âm thầm chịu đựng một điều gì đó rất nặng nề mà không biết cách nói ra.

Những dấu hiệu tôi từng bỏ lỡ

Nhìn lại, tôi nhận ra con đã có rất nhiều tín hiệu cầu cứu. Giấc ngủ của con bị ảnh hưởng rõ rệt, thường phải mất hơn hai tiếng mới có thể chợp mắt, dù cơ thể đã rất mệt. Con vẫn ăn uống bình thường, không sụt cân hay chán ăn như nhiều trường hợp trầm cảm khác, điều này khiến tôi càng khó nhận ra vấn đề sớm hơn.

Điều khiến tôi bất an nhất là khi con tâm sự rằng đôi lúc nghe thấy giọng nói trong đầu - giọng của người lạ, có vẻ là giọng nam, xuất hiện nhiều lần nhưng con không nghe rõ nội dung. Con cũng dễ giật mình, hay tỏ ra sợ hãi vô cớ và ngủ gục nhiều hơn trong giờ học dù ở nhà vẫn là một đứa trẻ ngoan ngoãn, học giỏi.

Hành trình đưa con đi khám

Khi biết con có những trải nghiệm bất thường về thính giác cùng với tâm trạng u uất kéo dài, tôi quyết định đưa con đến Hello Doctor để được đánh giá chuyên khoa. Bác sĩ đã dành thời gian trò chuyện nhẹ nhàng với con, không hỏi dồn dập khiến con e ngại, mà từng bước tìm hiểu về áp lực ở trường học, mối quan hệ bạn bè, giấc ngủ và những cảm giác bất thường con đang trải qua.

Khi bác sĩ gọi tên chẩn đoán

Theo bác sĩ chuyên khoa tâm thần tại Hello Doctor, con được theo dõi chẩn đoán rối loạn trầm cảm có kèm biểu hiện loạn thần. Bác sĩ giải thích rằng ở một số trẻ vị thành niên, khi trầm cảm không được phát hiện và hỗ trợ kịp thời, tình trạng căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng đến cách não bộ xử lý thông tin giác quan, dẫn đến những trải nghiệm như nghe thấy âm thanh không có thật. Đây không phải là dấu hiệu con "tưởng tượng" hay nói dối, mà là một triệu chứng y khoa cần được điều trị đúng hướng.

Phác đồ điều trị và những ngày đồng hành cùng con

Con được kê nhóm thuốc giúp điều hòa chất dẫn truyền thần kinh nhằm cải thiện tâm trạng và giảm các suy nghĩ tiêu cực, một loại hỗ trợ tái tạo giấc ngủ sinh lý để con dễ vào giấc hơn, cùng với nhóm thuốc giúp ổn định nhận thức và giảm các trải nghiệm giác quan bất thường. Bác sĩ dặn dò kỹ rằng gia đình cần giám sát con dùng thuốc đúng liều, đúng giờ, tuyệt đối không tự ý ngưng dù thấy con có vẻ ổn hơn.

Song song với thuốc, điều tôi được khuyến khích nhiều nhất là quan tâm sát đến cảm xúc và hành vi của con mỗi ngày, đặc biệt là những dấu hiệu tự gây tổn thương bản thân, đồng thời giữ liên lạc thường xuyên với nhà trường để giảm bớt áp lực từ môi trường học tập. Con cũng được sắp xếp thêm Liệu pháp tâm lý để học cách gọi tên cảm xúc và tìm cách đối diện với áp lực từ bạn bè, thầy cô thay vì giữ trong lòng như trước.

Điều tôi muốn nhắn nhủ đến những phụ huynh khác

Nếu con bạn có dấu hiệu tự gây tổn thương cơ thể, hoặc chia sẻ về việc nghe/thấy những điều người khác không nhận thấy, đừng chờ đợi hay cho rằng đó chỉ là giai đoạn "làm quá". Đây là những dấu hiệu cần được bác sĩ chuyên khoa tâm thần đánh giá càng sớm càng tốt. Việc đồng hành đúng cách, không phán xét, và tìm kiếm hỗ trợ y khoa kịp thời có thể tạo ra khác biệt rất lớn trong hành trình hồi phục của con.

1. Trẻ nghe thấy giọng nói lạ trong đầu có nguy hiểm không?

Trả lời: Đây là dấu hiệu cần được thăm khám chuyên khoa tâm thần ngay, vì có thể liên quan đến tình trạng hoang tưởng đi kèm trầm cảm hoặc các rối loạn tâm thần khác. Việc đánh giá sớm giúp xác định đúng nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp trước khi ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt của trẻ.

2. Cha mẹ nên làm gì khi phát hiện con tự làm đau bản thân?

Trả lời: Phụ huynh cần bình tĩnh, không la mắng hay phán xét con, và đưa con đến gặp bác sĩ chuyên khoa tâm thần càng sớm càng tốt. Đây thường là dấu hiệu con đang gặp khó khăn tâm lý nghiêm trọng cần được hỗ trợ chuyên môn, không nên tự xử lý tại nhà.

3. Trầm cảm có loạn thần ở tuổi vị thành niên có điều trị khỏi không?

Trả lời: Với chẩn đoán sớm và tuân thủ phác đồ kết hợp thuốc cùng Liệu pháp tâm lý, phần lớn trẻ có thể cải thiện rõ rệt. Gia đình cần đồng hành kiên trì và tái khám đầy đủ theo lịch hẹn của bác sĩ.

Nếu con bạn có những dấu hiệu tương tự, đừng chần chừ. Hãy đặt lịch khám cùng đội ngũ chuyên khoa tâm thần tại Hello Doctor để con được đánh giá và hỗ trợ kịp thời.

Bài viết được biên soạn bởi đội ngũ y khoa Hello Doctor — Phòng khám Sức khỏe Tâm thần.

Keywords đã sử dụng: trầm cảm có loạn thần, dấu hiệu hoang tưởng ở tuổi teen