Trang chủ /
Tâm thần phân liệt ở trẻ em

Tâm thần phân liệt ở trẻ em

Đọc trong 6 phút Chia sẻ Zalo

Biên tập: Đội ngũ Hello Doctor

Tham vấn y khoa: Bác sĩ Phạm Thị Hoài Mai và cộng sự

Bác sĩ Phạm Thị Hoài Mai

Bác sĩ chuyên khoa

Bệnh viện Tâm thần Đà Nẵng

Xem hồ sơ chuyên môn ›

Xuất bản: 18/10/2017 | Cập nhật: 17/07/2026

Tóm tắt Bệnh lý

Tâm thần phân liệt ở trẻ em là một dạng rối loạn tâm thần nặng ít phổ biến. Tâm thần phân liệt gây ra các trở ngại về nhận thức, hành vi hoặc cảm xúc. Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện nhận biết của bệnh, tìm hiểu nguyên nhân, cách điều trị và phòng tránh bệnh.

ICD-10: F20 (Bao hàm trong Tâm thần phân liệt, khởi phát sớm) DSM-5: Schizophrenia (Childhood onset)

Phân loại Mức độ (Severity)

Tiên lượng xấu hơn nhiều so với khởi phát ở người trưởng thành, trẻ thường bị tàn phế về mặt nhận thức và cần chăm sóc đặc biệt suốt đời.

Bệnh lý & Triệu chứng liên quan

Ảo giác Rối loạn giấc ngủ Trầm cảm Rối loạn hành vi Rối loạn lo âu Tâm thần Tâm thần phân liệt

Ảo Giác Liệt

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Tâm thần phân liệt khởi phát ở trẻ em (Childhood-onset Schizophrenia - COS) là một dạng cực kỳ hiếm gặp và vô cùng nghiêm trọng của tâm thần phân liệt. Khởi phát trước 13 tuổi, bệnh làm gián đoạn sự phát triển não bộ đang ở giai đoạn chớm nở, khiến trẻ chìm vào những ảo giác đáng sợ và dần dần mất đi các kỹ năng ngôn ngữ, nhận thức cơ bản.

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

Tỷ lệ mắc chỉ khoảng 1/40.000 trẻ, hiếm hơn rất nhiều so với tự kỷ hay rối loạn tăng động.
Trẻ thường bị chẩn đoán nhầm thành tự kỷ nặng trong những năm đầu đời do sự suy giảm khả năng giao tiếp.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Sự cắt tỉa nơ-ron (Synaptic pruning) quá mức diễn ra sớm ở vỏ não trán và thùy thái dương, kết hợp với sự tăng hoạt động của thụ thể Dopamine, dẫn đến những suy nghĩ vô tổ chức và ảo thanh ở bộ não chưa trưởng thành.

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Trẻ có hành vi tự rạch tay, đánh đập bản thân hoặc người khác do bị các "giọng nói ảo giác" xúi giục, đe dọa.

Dấu hiệu & Triệu chứng

Ảo thanh: Thường là những giọng nói thì thầm bảo trẻ làm điều xấu hoặc chửi mắng trẻ (nhưng trẻ thường nhầm tưởng đó là "bạn tưởng tượng").
Hoang tưởng: Sợ hãi vô cớ một thế lực siêu nhiên, ma quỷ đang rình rập, hoặc nghĩ rằng thức ăn bị bố mẹ bỏ độc.
Suy giảm chức năng: Đột ngột mất đi kỹ năng nói, không giữ vệ sinh cá nhân, học hành sa sút nghiêm trọng.
Cảm xúc: Trẻ cười vô cớ, khóc không có lý do, hoặc khuôn mặt vô cảm (cùn mòn cảm xúc).

Nguyên nhân gây bệnh

Yếu tố gen di truyền đóng vai trò tuyệt đối. Thường có tiền sử gia đình mắc bệnh tâm thần nặng. Đôi khi có liên quan đến các khiếm khuyết thần kinh từ trong bụng mẹ.

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Chẩn đoán

Để chẩn đoán tâm thần phân liệt ở trẻ, cần loại trừ các rối loạn tâm thần khác:

Khám: việc này giúp loại trừ các rối loạn khác có thể gây ra các triệu chứng tương tự tâm thần phân liệt.
Kiểm tra, theo dõi: giúp loại trừ các tình trạng mà gây ra triệu chứng tương tự tâm thần phân liệt, theo dõi việc dùng chất kích thích, bác sĩ có thể làm thêm MRI hoặc CT
Đánh giá tâm lý: theo dõi cách sinh hoạt, suy nghĩ, cảm xúc và hành vi bao gồm suy nghĩ tự hại mình hoặc làm hại người khác, chức năng suy nghĩ phù hợp với lứa tuổi hay không, theo dõi triệu chứng tâm lý khác có thể có, nên xem xét tiền sử gia đình

Một quá trình đầy thử thách

Việc chẩn đoán tâm thần phân liệt ở trẻ là quá trình lâu dài và đầy thử thách, bởi một số rối loạn tâm lý khác cũng có triệu chứng tương tự.

Chuyên gia tâm lý theo dõi hành vi của trẻ, suy nghĩ, nhận thức của chúng trong 06 tháng hoặc hơn. Theo thời gian, kiểu hành vi, suy nghĩ và dấu hiệu triệu chứng rõ ràng hơn giúp chẩn đoán chính xác tâm thần phân liệt.

Trẻ điều trị bệnh tâm thần phân liệt với bác sĩ tâm lý

Biến chứng có thể gặp

Tâm thần phân liệt ở trẻ cũng gần giống ở người lớn. Nhưng ở trẻ, bệnh thường xảy ra rất sớm và ảnh hưởng sâu rộng đến hành vi, sự phát triển của trẻ.

1. Bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em là gì?

2. Triệu chứng của bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

3. Nguyên nhân gây ra bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em

Yếu tố nguy cơ gây bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em

4. Biến chứng của bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em

5. Điều trị bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em

Chuẩn bị trước khi đi khám
Chẩn đoán
Điều trị
Biện pháp khắc phục

6. Phòng chống bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em

7. Bác sĩ điều trị

4. Biến chứng và tác hại của bệnh tâm thần phân liệt ở trẻ em

Nếu không điều trị kịp thời, trẻ sẽ mắc trở ngại về vấn đề sức khỏe, hành vi và cảm xúc. Biến chứng có thể xảy ra sớm hoặc muộn:

Suy nghĩ tự tử, ý định tự tử
Tổn thương tâm lý
Rối loạn lo âu
Trầm cảm
Lạm dụng chất kích thích, thuốc lá, rượu
Xung đột với gia đình
Không thể sống tự lập
Cách ly xã hội
Trở ngại sức khỏe
Dễ phạm tội trong xã hội
Đi lang thang không nhà cửa
Có hành vi hung hăng

Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?

Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Điều trị bao gồm hóa dược để dập tắt ảo giác và một chương trình giáo dục đặc biệt (IEP) vô cùng khắt khe để giữ lại các kỹ năng sống cơ bản cho trẻ.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Tuân thủ dùng thuốc chống loạn thần liên tục. Cần theo dõi sát sao tác dụng phụ như tăng cân, rối loạn chuyển hóa mỡ máu và đường huyết do thuốc gây ra ở trẻ.

Can thiệp Ưu tiên (First-line):

Hóa dược Tâm thần kinh Nhi:
- Bác sĩ sử dụng các loại thuốc chống loạn thần thế hệ mới với liều lượng được chuẩn hóa nghiêm ngặt cho cân nặng của trẻ em để kiểm soát não bộ.

Chống chỉ định & Thận trọng:

TUYỆT ĐỐI KHÔNG mang trẻ đi cúng bái trừ tà vì nghĩ trẻ bị "ma làm". Môi trường cúng bái ồn ào và mê tín sẽ làm ảo giác của trẻ bùng nổ dữ dội hơn, đẩy nhanh tốc độ tàn phá não bộ.

5. Chăm sóc & Theo dõi

Lịch trình Theo dõi (Follow-up)

2 tuần

Kiểm tra sự dung nạp thuốc chống loạn thần (có bị bồn chồn, tăng cân không)

1 tháng

Xét nghiệm đường huyết và mỡ máu định kỳ do tác dụng phụ của thuốc

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Con tôi hay nói chuyện một mình với "người bạn tưởng tượng", cháu có bị phân liệt không?

Có "người bạn tưởng tượng" là bình thường ở trẻ 3-6 tuổi. Tuy nhiên, nếu giọng nói đó ra lệnh cho bé làm điều ác, chửi mắng bé, làm bé sợ hãi khóc thét và bé dần thu mình lại, đó có thể là ảo thanh của tâm thần phân liệt.

Tâm thần phân liệt và Tự kỷ ở trẻ em khác nhau chỗ nào?

Tự kỷ có dấu hiệu rõ từ 1-2 tuổi (không giao tiếp mắt, không nói). Phân liệt trẻ em thường xảy ra ở trẻ trước đó PHÁT TRIỂN BÌNH THƯỜNG, rồi đột nhiên từ 7-10 tuổi bắt đầu có ảo giác, hoang tưởng và mất dần kỹ năng.

Tôi có nên nói với con rằng ma quỷ con thấy là không có thật?

Đối với não của trẻ lúc đó, ma quỷ là THẬT 100%. Nếu bạn phủ nhận, trẻ sẽ không tin bạn nữa. Hãy nói: "Mẹ không thấy con quái vật đó, nhưng mẹ biết con đang rất sợ, mẹ sẽ ôm con để con an toàn".

Uống thuốc chống loạn thần sớm vậy có làm con tôi ngốc đi không?

Ngược lại, nếu KHÔNG uống thuốc, căn bệnh này sẽ phá hủy não bộ làm trẻ mất hoàn toàn trí tuệ. Thuốc giống như khiên bảo vệ não khỏi sự tàn phá của bệnh. Dù có tác dụng phụ, nhưng lợi ích lớn hơn vô vàn.

Bệnh này có thể chữa khỏi hoàn toàn khi bé lớn lên không?

Rất tiếc là không. Tâm thần phân liệt trẻ em là bệnh mãn tính. Mục tiêu là dùng thuốc để kiểm soát bệnh và giúp bé có thể tự lo những sinh hoạt cá nhân đơn giản khi trưởng thành.

Chế độ ăn nào tốt cho trẻ bị bệnh này?

Thuốc điều trị có thể làm trẻ thèm ăn và dễ béo phì. Phải kiểm soát nghiêm ngặt đồ ngọt, thức ăn nhanh. Tăng cường rau xanh, omega-3 và bắt buộc trẻ phải vận động thể thao hằng ngày.

Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan

Khám chuyên khoa Tâm thần

Khám, tư vấn và điều trị các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực, mất ngủ mãn tính với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi.

300.000đ - 500.000đ

Đặt lịch khám ngay

Tham vấn và Trị liệu Tâm lý

Dịch vụ tham vấn tâm lý 1-1 với chuyên gia tâm lý, hỗ trợ giải quyết các vấn đề căng thẳng, sang chấn tâm lý, khủng hoảng tuổi dậy thì, hôn nhân gia đình.

1.000.000đ/giờ

Nhận tham vấn ngay