Rối loạn trầm cảm kéo dài

Tóm tắt Bệnh lý

Mặc dù bệnh rối loạn trầm cảm kéo dài không nghiêm trọng như bệnh trầm cảm nhưng tâm trạng chán nản của bạn có thể kéo dài và ảnh hưởng không nhỏ đến cuộc sống. Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện của bệnh rối loạn trầm cảm, tìm hiểu nguyên nhân, cách điều trị và phòng tránh bệnh.

ICD-10: F34.1 (Loạn khí sắc) DSM-5: Persistent Depressive Disorder (Dysthymia)

Phân loại Mức độ (Severity)

• Bệnh nhân có nguy cơ mắc "Trầm cảm kép" (Double Depression) - Tức là trên nền sự buồn bã mạn tính, thỉnh thoảng họ lại rơi xuống một vực thẳm của Trầm cảm nặng với ý tưởng tự sát.

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Rối loạn trầm cảm kéo dài (Dysthymia - Loạn khí sắc) là một dạng trầm cảm mạn tính, dai dẳng. Người bệnh luôn mang một cảm giác buồn bã, ủ rũ, thiếu năng lượng từ năm này qua năm khác. Dù các triệu chứng không quá dữ dội như Trầm cảm điển hình (Major Depression), nhưng nó kéo dài như một "cơn mưa dầm rả rích" bào mòn dần ý chí sống của họ.

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

• Bệnh kéo dài Ít nhất 2 năm ở người lớn, 1 năm ở trẻ em.
• Nhiều người bệnh nghĩ rằng sự buồn bã này là "bản chất tính cách" của mình nên không bao giờ đi khám.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Dysthymia được ví như việc bạn phải mang một chiếc ba lô nặng 10kg trên vai 24/7. Bạn vẫn có thể đi học, đi làm, thỉnh thoảng vẫn có thể mỉm cười, nhưng mọi thứ đều đòi hỏi một sự nỗ lực phi thường và cuộc sống không bao giờ có niềm vui thực sự.

Phân thể (Subtypes)

Có 2 dạng: Khởi phát sớm (trước 21 tuổi) và Khởi phát muộn (sau 21 tuổi).

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Từ chối ăn uống, sụt cân nghiêm trọng (dấu hiệu của việc chuyển sang Trầm cảm kép).

Dấu hiệu & Triệu chứng

• Khí sắc trầm buồn hầu hết thời gian trong ngày, nhiều ngày hơn là không buồn.
• Luôn cảm thấy mệt mỏi, uể oải ngay cả khi không làm gì.
• Thiếu tự tin, thường xuyên tự chê trách bản thân.
• Khó đưa ra quyết định, kém tập trung.
• Tuyệt vọng âm ỉ (Cảm thấy tương lai vô nghĩa).

Nguyên nhân gây bệnh

Mất cân bằng sinh hóa não (Serotonin thấp mạn tính). Tiền sử gia đình. Trải qua sự thiếu thốn tình cảm hoặc mất mát từ khi còn rất nhỏ.

Yếu tố nguy cơ

Sống trong môi trường áp lực cao nhưng thiếu sự công nhận. Mắc các bệnh mạn tính khác (viêm khớp, tiểu đường).

Yếu tố bảo vệ

Có những sở thích cá nhân mạnh mẽ (vẽ, âm nhạc) giúp giải tỏa cảm xúc.

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Tiêu chuẩn vàng: Triệu chứng kéo dài liên tục 2 năm, chưa bao giờ có khoảng thời gian nào cảm thấy vui vẻ hoàn toàn quá 2 tháng.

Chẩn đoán phân biệt

Phân biệt với Trầm cảm nặng (MDD - MDD bùng phát dữ dội trong vài tuần rồi thoái lui, Dysthymia kéo dài hàng năm nhưng nhẹ hơn).

Công cụ sàng lọc & Bài test

BDI (Beck Depression Inventory).

Biến chứng có thể gặp

Suy giảm chất lượng cuộc sống nghiêm trọng, độc thân suốt đời do tự ti, lạm dụng chất.

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Bởi vì não bộ đã quen với sự buồn bã hàng năm trời, việc điều trị đòi hỏi sự kiên nhẫn. Sự kết hợp giữa Tâm lý trị liệu và Thuốc chống trầm cảm là tốt nhất.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Không tự ý dừng thuốc khi thấy "hơi vui vui lên một chút", vì bệnh sẽ tái phát ngay lập tức.

Liệu pháp Tâm lý (Psychotherapy)

Mục tiêu là giúp bệnh nhân định hình lại bản sắc cá nhân: "Sự buồn bã là một căn bệnh, nó KHÔNG PHẢI là tính cách của tôi".

Phương pháp Mới & Đột phá

Bổ sung Vitamin D liều cao và Liệu pháp Ánh sáng (Bright light therapy).

Can thiệp Ưu tiên (First-line):

Liệu pháp Nhận thức Hành vi (CBT): Kỹ thuật Kích hoạt Hành vi (Behavioral Activation) - Bác sĩ sẽ yêu cầu bệnh nhân lập thời gian biểu và ÉP BẢN THÂN thực hiện các hoạt động nhỏ (như đi dạo 15 phút, tưới cây) để dần dần khởi động lại trung tâm phần thưởng của não.

Can thiệp Thay thế (Second-line):

Liệu pháp Nhận thức dựa trên Chánh niệm (MBCT).

Chống chỉ định & Thận trọng:

Chống chỉ định nói với bệnh nhân: "Vui lên đi, bạn sướng hơn khối người". Điều này chỉ làm họ thấy tội lỗi hơn vì mình không biết trân trọng cuộc sống.

Lộ trình Điều trị

Rất dài hạn. Rất nhiều bệnh nhân cần dùng thuốc duy trì liều thấp suốt đời.

Tiên lượng (Prognosis)

Khoảng 50-60% cải thiện đáng kể với điều trị đúng cách.

Lưu ý Nhóm đặc biệt (Trẻ em, Phụ nữ mang thai...)

Trẻ em mắc bệnh này thường có biểu hiện CÁU KỈNH thay vì buồn bã.

5. Chăm sóc & Theo dõi

Lịch trình Theo dõi (Follow-up)

1 ngày

• Gọi điện hỏi thăm
• Nhắc uống thuốc

3 ngày

• Gọi điện hỏi thăm

7 ngày

• Tái khám
• Đánh giá sinh hiệu
• Nhắc uống thuốc

2 tuần

• Tái khám
• Nhắc uống thuốc

1 tháng

• Tái khám
• Điều chỉnh đơn thuốc
• Xét nghiệm lại

3 tháng

• Tái khám
• Đánh giá sinh hiệu

Tự chăm sóc (Self-care)

Viết Nhật ký Biết ơn (Gratitude Journal): Ép não bộ phải tìm ra 3 điều tích cực mỗi ngày dù là nhỏ nhất (như một cốc cà phê ngon) để chống lại thiên kiến tiêu cực của bệnh.

Hướng dẫn cho Gia đình/Người thân

Đừng mong chờ họ sẽ đột nhiên trở thành một người sôi nổi. Hãy trân trọng và ăn mừng những tiến bộ nhỏ nhất của họ.

Sống chung với bệnh

Bạn đã sống chung với bóng tối quá lâu đến mức quên mất ánh sáng trông như thế nào. Nhưng ánh sáng vẫn luôn ở đó, chỉ chờ bạn mở rèm cửa.

Hướng dẫn xử lý Cấp cứu tại nhà

Nếu phát hiện bệnh nhân gom thuốc ngủ hoặc mua dây thừng: Lập tức gọi Cấp cứu 115 hoặc đưa thẳng đến khoa Cấp cứu Tâm thần.

Phòng ngừa

Tập thể dục mỗi ngày giúp sản sinh Endorphin tự nhiên.

6. Tài liệu & Nghiên cứu

Cập nhật Hướng dẫn Điều trị

Nghiên cứu cấu trúc hải mã (Hippocampus) bị teo nhỏ ở người mắc Dysthymia mạn tính.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

1. Chứng rối loạn trầm cảm kéo dài là gì?

Chứng rối loạn trầm cảm kéo dài (tên tiếng Anh là Persistent depressive disorder (dysthymia)) là tình trạng trầm cảm mạn tính. Bạn có thể mất hứng thú trong các hoạt động bình thường hằng ngày, cảm thấy tuyệt vọng, thiếu năng suất và tự ti, có cảm giác thiếu thốn. Những cảm giác này kéo dài nhiều năm và có ảnh hưởng đáng kể tới các mối quan hệ, công việc, học tập và các hoạt động hành ngày của bạn. Nếu bạn mắc chứng rối loạn trầm cảm kéo dài, bạn có thể cảm thấy khó vui lên được ngay cả trong các dịp vui vẻ - bạn có thể được miêu tả là người có tính cách u sầu, luôn than phiền hoặc không thể hưởng thụ niềm vui.  Vì tính chất kéo dài của chứng bệnh này mà việc đối phó với các triệu chứng của bệnh trầm cảm có thể rất khó khăn. Nhưng nếu kết hợp phương pháp tư vấn tâm lý và dùng thuốc có thể có hiệu quả trong việc điều trị chứng trầm cảm kéo dài. Bạn có thể liên hệ đến phòng khám để biết thêm thông tin 1900 1246 >>> Để biết được sự khác biệt giữa bệnh trầm cảm và rối loạn trầm cảm kéo dài, bạn có thể tham khảo thêm thông tin về bệnh trầm cảm tại BỆNH TRẦM CẢM. [HDTuVan] Video trao đổi với chuyên gia tâm thần tại Hello Doctor Nguyễn Thi Phú về căn bệnh này. 

Khi nào nên đi khám bác sĩ?

Vì các cảm xúc này đã kéo dài nên bạn có thể nghĩ chúng luôn là một phần của cuộc sống. Nhưng nếu như bạn có bất kì triệu chứng nào của chứng rối loạn trầm cảm kéo dài, hãy tìm kiếm sự giúp đỡ y tế. Nếu bạn nghĩ bạn có thể làm tổn thương bạn hoặc đang có ý định tự tử, hãy gọi cấp cứu để được giúp đỡ ngay lập tức số liên hệ hotline 19001246. [bstamthan]