Chán ăn tâm thần

Phân loại Mức độ (Severity)

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

• Đây là bệnh lý tâm thần có TỶ LỆ TỬ VONG CAO NHẤT, cao hơn cả trầm cảm hay tâm thần phân liệt, do suy kiệt cơ thể hoặc tự sát.
• Không phải do bệnh nhân "sợ đồ ăn", mà là nỗi ám ảnh muốn kiểm soát cơ thể và cuộc sống thông qua việc nhịn đói.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Dấu hiệu & Triệu chứng

• Từ chối ăn uống, nhai thức ăn rồi nhả ra, hoặc giấu thức ăn đi.
• Tập thể dục điên cuồng 4-5 tiếng/ngày để đốt calo dù cơ thể suy kiệt.
• Mất kinh nguyệt liên tiếp từ 3 tháng trở lên (Vô kinh).
• Lông tơ mọc khắp người (Lanugo) để giữ ấm do mất hết lớp mỡ dưới da.

Nguyên nhân gây bệnh

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Chẩn đoán

Nếu bác sĩ nghi ngờ bạn mắc chứng chán ăn, họ sẽ yêu cầu bạn thực hiện một vài xét nghiệm và khám tổng quát để đưa ra chẩn đoán, loại trừ các nguyên nhân gây giảm cân và kiểm tra các biến chứng kèm theo. Những xét nghiệm đó bao gồm:

• Khám thực thể: bao gồm đo chiều cao và cân nặng, kiểm tra dấu hiệu sinh tồn như nhịp tim, huyết áp, nhiệt độ cơ thể, kiểm tra da và móng của bạn xem có bất thường gì không, nghe tim phổi và khám bụng.
• Xét nghiệm: xét nghiệm máu và các xét nghiệm chuyên biệt để kiểm tra điện giải, protein cũng như chức năng gan, thận và tuyến giáp, bạn cũng có thể được cho làm xét nghiệm nước tiểu.
• Đánh giá tâm lý: bác sĩ tâm thần sẽ hỏi bạn về các suy nghĩ của bản thân, cảm xúc và các thói quen ăn uống. Bạn cũng có thể yêu cầu hoàn thành bảng câu hỏi tự đánh giá tâm lý bản thân.
• Các xét nghiệm khác: Chụp Xquang để kiểm tra mật độ xương, chỗ nứt xương hoặc gãy xương, nó cũng có thể được dùng để kiểm tra xem có viêm phổi hay các vấn đề ở tim hay không. Điện tim được thực hiện để tìm các bất thường ở tim. Các xét nghiệm được thực hiện để xác định lượng nặng lượng mà cơ thể bạn sử dụng, từ đó xây dựng các yêu cầu dinh dưỡng cần thiết.

Tiêu chuẩn chẩn đoán chứng chán ăn

Hướng dẫn chẩn đoán và thống kê các chứng bệnh tâm thần (DSM – 5) được xuất bản bởi Hiệp hội Tâm thần Mỹ, được sử dụng bởi các bác sĩ tâm lý để chẩn đoán các tình trạng bệnh tâm thần và được sử dụng bởi các công ty bảo hiểm để hoàn trả chi phí điều trị bệnh.

Tiêu chuẩn chẩn đoán chứng chán ăn theo DSM – 5 bao gồm:

• Giảm thiểu số lượng thức ăn nạp vào: ăn ít hơn lượng cần thiết để giữ cân nặng ở mức bình thường theo lứa tuổi và theo chiều cao.
• Sợ hãi việc tăng cân: nỗi sợ hãi to lớn về việc tăng cân hoặc mập lên hoặc có những hành vi ngăn cản việc tăng cân như móc họng ói hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng mặc dù bạn đang thiếu cân.
• Có vấn đề về hình ảnh bản thân: chối bỏ tầm quan trọng của việc bản thân đang bị thiếu cân, tự liên kết giữa cân nặng và giá trị bản thân hay có hình ảnh méo mó về vẻ ngoài hoặc hình dáng cơ thể mình.

Biến chứng có thể gặp

4. Biến chứng và tác hại của bệnh chán ăn tâm thần

Chứng chán ăn có thể có rất nhiều biến chứng, nặng nhất là tử vong. Cái chết có thể đến bất ngờ cho dù người đó vẫn chưa tới mức suy dinh dưỡng trầm trọng. Điều này có thể là hậu quả của việc rối loạn nhịp tim hoặc mất cân bằng điện giải trong cơ thể – các khoáng chất như Natri, Kali và Can – xi có tác dụng cân bằng các loại dịch trong cơ thể.

Các biến chứng khác bao gồm:

• Thiếu máu
• Các vấn đề về tim như sa van hai lá, nhịp tim bất thường hay suy tim
• Loãng xương, gia tăng nguy cơ gãy xương về già
• Mất kinh ở nữ, giảm nội tiết tố nam ở nam
• Các vấn đề ở đường tiêu hóa như táo bón, đầy hơi hoặc buồn nôn
• Bất thường điện giải như hạ Kali máu, Natri, Canxi máu
• Các vấn đề ở thận
• Tự tử

Nếu một người mắc chứng chán ăn bị suy dinh dưỡng nặng, tất cả các cơ quan trong cơ thể người đó đều có thể bị tổn thương như não, tim, thận. Tổn thương này có thể không hồi phục được ngay cả khi chứng chán ăn đã được kiểm soát.

Ngoài các biến chứng trên cơ thể, người bị chán ăn thường có thêm các rối loạn tâm thần như:

• Trầm cảm, rối loạn lo âu và các rối loạn cảm xúc khác
• Rối loạn nhân cách
• Chứng rối loạn ám ảnh cưỡng chế
• Lạm dụng rượu bia và các chất khác

Tổng quan Phác đồ

Nhóm thuốc hỗ trợ

Lịch trình Theo dõi (Follow-up)