Rối loạn hoang tưởng là gì? Tiêu chí, dấu hiệu nhận biết bệnh

Hoang tưởng là tình trạng người bệnh suy nghĩ nhiều chuyện không có thật nhưng lại cho rằng điều đó là thật. Rối loạn hoang tưởng thật sự xảy ra khi một người có hoang tưởng kéo dài ít nhất một tháng. Vậy rối loạn hoang tưởng là gì? Để biết được câu trả lời, mời bạn theo dõi bài viết dưới đây.

Tư vấn với Bác sĩ Tâm thần - Tâm lý (Bảo mật 100%)

Liên hệ ngay để được chuyên gia hỗ trợ điều trị Trầm cảm, Rối loạn lo âu, Mất ngủ.

Chat Zalo Gọi 1900 1246  Messenger

Hệ thống phòng khám tại: HCM, Hà Nội

1. Rối loạn hoang tưởng là gì?

Rối loạn hoang tưởng là những cá nhân có niềm tin vững chắc và sẽ không thay đổi dù cho có bằng chứng chống lại niềm tin đó. Nghĩa là nếu bạn cố gắng lập luận bằng lý lẽ với một người có suy nghĩ hoang tưởng thì niềm tin của họ vẫn không đổi. Khi bạn đưa ra một loạt bằng chứng chống lại suy nghĩ đó, họ sẽ tiếp tục khẳng định mình đúng.

Cần tư vấn từ BSCKII - Thạc sĩ, BSNT Lê Thị Phương Thảo?

Đừng tự chẩn đoán! Hãy nhắn tin cho bác sĩ để được đánh giá triệu chứng và lên phác đồ điều trị chuẩn xác nhất.

Chat Zalo Bác Sĩ
Tổng đài: 1900 1246

Những ảo tưởng nói chung được phân loại theo 4 nhóm: kỳ quái và không kỳ quái, tương đồng với tâm trạng  và trung lập với tâm trạng. 

- Những ảo tưởng kỳ quái rất xa lạ và không khả thi, chẳng hạn như phát hiện thấy người ngoài hành tinh, trong khi các ảo tưởng không kỳ quái có thể xảy ra nhưng không chắc chắn, chẳng hạn như đang bị theo dõi. 

- Những ảo tưởng tương đồng về tâm trạng là những niềm tin sai lệch phù hợp với tâm trạng của bệnh nhân, chẳng hạn như nghĩ mình là người có sức mạnh và ảnh hưởng khủng khiếp. Các ảo tưởng trung lập về tâm trạng không liên quan đến tâm trạng của bệnh nhân, chẳng hạn như thấy một người có hai đầu hoặc một cánh tay.

2. Nguyên nhân gây ra rối loạn hoang tưởng

Đã có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về nguyên nhân gây ra bệnh rối loạn hoang tưởng và quá trình diễn ra hoang tưởng nhưng các nhà nghiên cứu vẫn chưa thể xác định chính xác nguyên nhân chính xác gây ra bệnh.

3. Tiêu chí và dấu hiệu xác định rối loạn hoang tưởng

Rối loạn hoang tưởng thật sự xảy ra khi một người có hoang tưởng kéo dài ít nhất một tháng, dĩ nhiên không tính khoảng thời gian bị mắc các bệnh tâm thần khác như tâm thần phân liệt. Sau đây là các tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn hoang tưởng:

- Những hoang tưởng này không đáp ứng đủ tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh tâm thần phân liệt. Chú ý: Các ảo giác nếu có thì không nổi bật và có liên quan đến nội dung hoang tưởng (Ví dụ: Ảo giác bị nhiễm côn trùng có liên quan đến hoang tưởng bị hại).

- Ngoài hoang tưởng và các mặt của cuộc sống bị hoang tưởng ảnh hưởng, mọi chức năng khác không bị tác động. Cá nhân người bệnh vẫn có thể tự chăm lo các nhu cầu hằng ngày của họ. Hành vi cũng không tỏ ra kỳ quái.

- Rối loạn này không phải do tác động sinh lý trực tiếp của một chất (ví dụ: chất gây lạm dụng, thuốc men) hoặc do tình trạng của các bệnh cơ thể khác và không đáp ứng các tiêu chuẩn chẩn đoán của các rối loạn tâm thần khác.

4. Các thể loại hoang tưởng thường gặp

Hoang tưởng thể được yêu

Hoang tưởng được yêu có đặc điểm chung là người bệnh tưởng có người khác đang yêu mình, thông thường người này có địa vị cao hơn người bệnh, chẳng hạn người nổi tiếng hoặc quản lý của họ. Họ sẽ cố gắng liên lạc với người mà họ cho rằng đang yêu mình, thậm chí họ sẵn sàng rình rập hoặc dùng bạo lực. 

- Người bị hoang tưởng thể được yêu thường có hành vi ôn hòa, đôi khi trở nên cáu gắt, nồng nhiệt hoặc ghen tuông. 

- Hành vi chung của những người mắc dạng bệnh này là: 

• Có niềm tin cho rằng đối tượng của họ đang cố gửi thông điệp ngầm cho họ, như thông qua ngôn ngữ cơ thể hay lời nói.
• Họ có thể rình rập hay tiếp xúc với đối tượng bằng cách viết thư, gửi tin nhắn hay thư điện tử, bất kể đối tượng không muốn nhận nhưng họ vẫn làm.
• Có niềm tin kiên định cho rằng đối tượng vẫn yêu họ cho dù có bằng chứng chống lại, chẳng hạn lệnh giới hạn tiếp cận.

- Thể hoang tưởng này phổ biến ở phụ nữ hơn đàn ông.

Hoang tưởng thể tự cao

Hoang tưởng thể tự cao có đặc điểm chung là người bệnh tưởng mình có tài năng, sự thông thái hay khả năng khám phá không được công nhận. Họ tin vào sự đặc biệt của mình, như tin mình có vai trò quan trọng, có khả năng hay quyền lực khác. 

• Họ cũng có thể tin rằng mình là người nổi tiếng, hoặc nghĩ mình đã phát minh ra thứ gì đó tuyệt vời như máy vượt thời gian.
• Những người bị hoang tưởng thể tự cao thường có hành vi khoe khoang hoặc phóng đại, và tỏ ra là đang hạ mình với người khác. 
• Ngoài ra họ dường như bốc đồng và không thực tế về các mục tiêu và ước mơ đặt ra.

Xem thông tin chi tiết về hoang tưởng thêm tự cao

Hoang tưởng thể ghen tuông

Hoang tưởng thể ghen tuông có đặc điểm chung là người bệnh nghĩ vợ, chồng hoặc người yêu mình không chung thủy. Cho dù có bằng chứng ngược lại họ vẫn chắc chắn bạn tình của mình đang ngoại tình. Đôi khi người mắc thể hoang tưởng này chắp vá các sự kiện hoặc phát hiện của họ để kết luận đó là bằng chứng không chung thủy. 

Hành vi chung của bệnh nhân hoang tưởng thể ghen tuông là sử dụng bạo lực, cố gắng hạn chế hoạt động của bạn tình hoặc không cho bạn tình ra ngoài. Thật ra thể hoang tưởng này liên quan nhiều nhất đến bạo lực và thường là động cơ dẫn đến ngộ sát.

Xem thông tin chi tiết về hoang tưởng thể ghen tuông

Hoang tưởng thể bị hại

Hoang tưởng thể bị hại có đặc điểm chung là người bệnh tưởng mình đạng bị âm mưu ám hại, bị lừa gạt, theo dõi, rình rập hay quấy rối. Đây là thể hoang tưởng phổ biến nhất. Đôi khi người mắc hoang tưởng thể bị hại có cảm giác mơ hồ là mình sẽ bị bức hại nhưng không thể chỉ ra nguyên nhân. 

• Chỉ cần một lời lăng mạ nhỏ cũng có thể được người bệnh phóng đại và xem đó là ý định lừa gạt hay quấy rối họ. 
• Hành vi thường có đặc điểm như tức giận, phòng thủ, căm phẫn hoặc nghi ngờ.

Xem thông tin chi tiết về hoang tưởng thể bị hại

Hoang tưởng thể cơ thể

Hoang tưởng dạng cơ thể có liên quan đến cơ thể và các giác quan, người bệnh có thể hoang tưởng về vẻ bề ngoài, nghĩ mình phát bệnh hay bị lây bệnh.

Ví dụ điển hình về hoang tưởng dạng cơ thể là người bệnh tin rằng người mình bốc mùi hôi, hay côn trùng đang tấn công vào da. Ngoài ra có trường hợp họ nghĩ dáng vẻ bề ngoài của họ trông xấu xí hay bộ phận nào đó trên người đang có khiếm khuyết.

Hành vi của những người này thường phù hợp với suy nghĩ hoang tưởng của họ. Ví dụ, người nào tin rằng đang bị côn trùng tấn công thì họ sẽ thường xuyên đi gặp bác sĩ da liễu và từ chối khám bệnh tâm thần vì cảm thấy không cần thiết.

Khi có dấu hiệu của hoang tưởng kéo dài, nên đưa người bệnh đi khám bác sĩ ngay để được bác sĩ hỗ trợ và giúp đỡ điều trị bệnh. Liên hệ với bác sĩ chuyên khoa tâm thần kinh giỏi để được hỗ trợ tư vấn và điều trị hội chứng hoang tưởng theo số 1900 1246