Ăn cắp vặt
Biên tập: Đội ngũ Hello Doctor
Tham vấn y khoa:
Bác sĩ Nguyễn Trọng Tuân
và cộng sự
Bác sĩ Nguyễn Trọng Tuân
Bác sĩ chuyên khoa
Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh
Xem hồ sơ chuyên môn ›
Xuất bản: 09/09/2017
|
Cập nhật: 17/07/2026
Tóm tắt Bệnh lý
Một số người có tật ăn cắp vặt và họ không thể kiểm soát được hành động này của mình. Đây là một rối loạn tâm thần và cần được điều trị với bác sĩ tâm lý. Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện nhận biết của bệnh, tìm hiểu nguyên nhân, cách điều trị và phòng tránh bệnh.
ICD-10: F63.2 (Trộm cắp bệnh lý)
DSM-5: Kleptomania
Phân loại Mức độ (Severity)
- Bệnh nhân đối mặt với nguy cơ bị bắt giữ, mất uy tín xã hội, ly hôn và trầm cảm sâu sắc, thường dẫn đến ý định tự sát.
Mục lục bài viết
Bệnh lý & Triệu chứng liên quan
1. Tổng quan Lâm sàng
Tóm tắt nhanh (TL;DR)
Ăn cắp vặt (Kleptomania) là một chứng rối loạn kiểm soát xung động (Impulse Control Disorder). Người bệnh liên tục trải qua sự thôi thúc mãnh liệt không thể cưỡng lại việc trộm cắp những đồ vật mà họ KHÔNG thực sự cần dùng tới và có giá trị rất nhỏ.Thông tin Dịch tễ (Key Facts)
- Họ không ăn cắp vì lòng tham hay thiếu thốn tiền bạc. Đồ ăn cắp thường bị vứt bỏ, cất giấu hoặc bí mật trả lại.
- Cảm giác ăn cắp mang lại sự giải tỏa căng thẳng tột độ (giống như cảm giác phê ma túy).
Định nghĩa & Sinh bệnh học
Sự suy giảm nồng độ Serotonin ở vỏ não trán làm mất đi "hệ thống phanh" kiềm chế xung động. Đồng thời, hành vi trộm cắp tiết ra lượng lớn Dopamine, tạo ra một vòng lặp gây nghiện trong não bộ.2. Triệu chứng và Nguyên nhân
Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)
Rơi vào trầm cảm nặng nề hoặc có ý định tự sát sau khi bị bắt quả tang hoặc bị sỉ nhục trước đám đông.Dấu hiệu & Triệu chứng
- Cảm thấy căng thẳng, bứt rứt không yên trước khi thực hiện hành vi.
- Cảm thấy khoái cảm, thỏa mãn, và giải tỏa lập tức ngay khi đang trộm cắp.
- Sau đó, cảm thấy vô cùng tội lỗi, xấu hổ, sợ hãi và chán ghét bản thân.
- Hành vi diễn ra tự phát, không có kế hoạch trước, không có đồng phạm.
Nguyên nhân gây bệnh
Mất cân bằng Serotonin/Dopamine. Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD) đồng mắc. Có thể khởi phát sau chấn thương đầu hoặc tổn thương não.Yếu tố nguy cơ
Nữ giới mắc bệnh cao gấp 3 lần nam giới. Tiền sử gia đình mắc chứng rối loạn kiểm soát xung động hoặc nghiện rượu/ma túy.Yếu tố bảo vệ
Gia đình thấu hiểu và đưa đi điều trị tâm lý sớm, thay vì trừng phạt và sỉ nhục công khai.3. Chẩn đoán & Biến chứng
Chẩn đoán & Cận lâm sàng
Dựa trên phỏng vấn tâm thần. Cần loại trừ hành vi ăn cắp vì nghèo đói, ăn cắp có băng nhóm, hoặc ăn cắp do hoang tưởng/chống đối xã hội.Biến chứng có thể gặp
4. Biến chứng và tác hại của chứng căn cắp vặt
Nếu không điều trị, chứng ăn cắp này có thể dẫn đến những vấn đề nghiêm trọng về xúc cảm, với người thân, pháp luật, công việc và tài chính của người bệnh. Thử với 1 ví dụ, người bệnh biết rằng lấy cắp là sai nhưng họ lại cảm thấy yếu đuối để có thể cưỡng lại sức mạnh thôi thúc này, thế là người bệnh mặc cảm tội lỗi, xấu hổ, nhục nhã với bản thân. Điều đó có thể dẫn dắt cuộc sống ổn định, đạo đức của người bệnh đi vào con đường sai lệch và khó chịu bởi sự thôi thúc lấy cắp.
Người bệnh cảm thấy chán ghét bản thân và lạm dụng thức uống có cồn
Các ví dụ về biến chứng mà chứng ăn cắp này có thể gây ra hoặc có liên quan đến bao gồm:
- Cờ bạc hay mua sắm cưỡng ép, không có chủ ý.
- Bị bắt vì lấy trộm đồ
- Bị phạt tù
- Lạm dụng thức uống có cồn hay thuốc gây nghiện
- Rối loạn ăn uống
- Bệnh trầm cảm
- Rối loạn lo âu
Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?
Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống
4. Phác đồ Điều trị
Tổng quan Phác đồ
Đây không phải là lỗi đạo đức mà là một bệnh lý. Bệnh nhân cần được điều trị kết hợp Hóa dược để điều hòa Serotonin và Liệu pháp nhận thức hành vi để học cách xả stress hợp lý.Nhóm thuốc hỗ trợ
Thuốc chống trầm cảm . Thuốc đặc trị nhóm ức chế thụ thể được dùng để giảm cảm giác khoái cảm khi ăn cắp.
Can thiệp Ưu tiên (First-line):
Trị liệu Tâm lý & Hóa dược:
- Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), đặc biệt là kỹ thuật Giải mẫn cảm có hệ thống (tưởng tượng hậu quả bị bắt để kiềm chế).
- Sử dụng thuốc ức chế tái hấp thu Serotonin (thuốc chống trầm cảm) để giảm lo âu và xung động.
- Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), đặc biệt là kỹ thuật Giải mẫn cảm có hệ thống (tưởng tượng hậu quả bị bắt để kiềm chế).
- Sử dụng thuốc ức chế tái hấp thu Serotonin (thuốc chống trầm cảm) để giảm lo âu và xung động.
Chống chỉ định & Thận trọng:
TUYỆT ĐỐI KHÔNG đánh đập, bêu rếu người bệnh lên mạng xã hội. Việc sỉ nhục sẽ làm bệnh nhân trầm cảm và tăng nguy cơ tự sát.
5. Chăm sóc & Theo dõi
Lịch trình Theo dõi (Follow-up)
2 tuần
- Đánh giá phản ứng với thuốc thuốc chống trầm cảm/thuốc đặc trị
1 tháng
- Thực hành kỹ năng CBT chống xung động trong tình huống giả định
Thông tin bổ sung
Phòng tránh tái phát
Chứng ăn cắp này thường dễ tái phát. Để tránh bị trở lại, hãy chắc chắn rằng người bệnh đã theo đúng phác đồ điều trị. Khi người bệnh cảm thấy có sự thôi thúc lấy cắp, liên hệ với chuyên gia tâm lý học hoặc tìm đến người đáng tin cậy hoặc của nhóm hỗ trợ người bệnh.
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan
Bác sĩ điều trị
Thạc sĩ - Bác sĩ
Nguyễn Thi Phú
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Đại Học Y Dược
Kinh nghiệm: 23 năm
Bác sĩ
Nguyễn Trọng Tuân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 25 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Phạm Công Huân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 14 năm
Bác sĩ
Lê Duy
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Trung tâm Pháp Y Tâm thần Khu vực TP. Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 17 năm
Thạc sĩ - Bác sĩ nội trú
Lê Thị Phương Thảo
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 13 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Vũ Thị Lan
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Bác sĩ Chuyên khoa II
Huỳnh Thanh Hiển
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 41 năm
Nhắn tin Zalo Hỗ trợ
Gửi bình luận của bạn