1. Cảm giác “không có điện thoại” ở người trẻ là gì?

Cảm giác “không có điện thoại” thường không chỉ là việc thiếu một thiết bị, mà là trạng thái bất an về mặt tâm lý. Người trẻ có thể cảm thấy bồn chồn, khó chịu, trống rỗng hoặc lo lắng khi không thể kiểm tra thông báo, tin nhắn hay mạng xã hội. Với nhiều người, điện thoại đóng vai trò như một “vật an toàn”, giúp họ cảm thấy được kết nối và được công nhận. Khi vật này không còn bên cạnh, cảm giác mất kiểm soát dễ xuất hiện. Một số người mô tả trạng thái này giống như “thiếu một phần cơ thể” hoặc “không biết phải làm gì tiếp theo”. Điều này cho thấy điện thoại đã vượt qua chức năng công cụ thông thường để trở thành điểm tựa cảm xúc. Ở mức độ nhẹ, cảm giác này chỉ thoáng qua. Nhưng nếu lặp đi lặp lại thường xuyên, nó phản ánh sự phụ thuộc ngày càng sâu vào kích thích kỹ thuật số. Đây chính là nền tảng của nhiều vấn đề tâm lý liên quan đến hành vi sử dụng điện thoại quá mức.

2. Vì sao người trẻ ngày càng khó chịu đựng việc xa điện thoại?

Một trong những nguyên nhân chính là não bộ người trẻ đã quen với dòng kích thích liên tục và tức thì từ điện thoại. Mạng xã hội, video ngắn, game và tin nhắn được thiết kế để giữ sự chú ý tối đa. Mỗi lần kiểm tra điện thoại, não nhận được cảm giác hưng phấn ngắn hạn, tạo thành vòng lặp thưởng – thói quen. Dần dần, khi không có điện thoại, não bộ phản ứng bằng cảm giác thiếu hụt và khó chịu. Ngoài ra, nhiều người trẻ sử dụng điện thoại như cách trốn tránh áp lực học tập, công việc hoặc các mối quan hệ căng thẳng. Việc ở một mình với suy nghĩ của bản thân trở nên khó khăn hơn. Điện thoại giúp lấp đầy khoảng trống và làm dịu cảm xúc tạm thời. Chính vì vậy, việc rời xa điện thoại đồng nghĩa với việc phải đối diện trực tiếp với cảm xúc chưa được xử lý. Điều này khiến người trẻ ngày càng khó chịu đựng cảm giác “không có điện thoại”.

5. Khi nào tình trạng này trở thành rối loạn cần can thiệp?

Không phải mọi trường hợp sử dụng điện thoại nhiều đều là rối loạn. Tuy nhiên, khi người trẻ mất kiểm soát thời gian sử dụng, cảm thấy lo âu rõ rệt khi không có điện thoại và chất lượng cuộc sống suy giảm, đây là dấu hiệu cần lưu ý. Nếu điện thoại trở thành cách duy nhất để ổn định cảm xúc, vấn đề đã vượt quá mức thói quen. Việc né tránh thực tại thông qua màn hình khiến các khó khăn tâm lý không được giải quyết. Khi học tập, công việc và các mối quan hệ bị ảnh hưởng, can thiệp sớm là cần thiết. Đặc biệt, nếu kèm theo mất ngủ, cáu gắt, buồn bã kéo dài hoặc lo âu thường xuyên, người trẻ nên được đánh giá chuyên môn. Việc can thiệp đúng thời điểm giúp ngăn ngừa hệ quả nghiêm trọng hơn về sau.

Bệnh này có thể tự khỏi nếu người bệnh hứa quyết tâm không?

Rất tiếc là không. "Quyết tâm" không thể sửa chữa được cấu trúc não bộ đã bị thay đổi vật lý. Bệnh nhân cần thuốc và môi trường cách ly chuyên nghiệp để tránh tái nghiện.

Gia đình nên thái độ như thế nào?

Phải áp dụng "Tình thương nghiêm khắc" (Tough Love). Không bao che, không trả nợ đậy, kiểm soát tài chính tuyệt đối và ép buộc đi cai nghiện/điều trị.

Có loại thuốc nào uống vào là hết thèm không?

Hầu như không có "thần dược" cắt cơn thèm nhớ lập tức. Việc dùng thuốc nhằm chữa Trầm cảm, Lo âu do cai nghiện, kết hợp với trị liệu tâm lý.

Tại sao sau khi ra trại cai nghiện về lại tiếp tục tái nghiện?

Vì não bộ bị tổn thương dài hạn, cộng với việc gặp lại bạn bè cũ (yếu tố kích gợi). Cần thay đổi môi trường sống hoàn toàn mới mong giữ được kết quả.

Người bệnh có biểu hiện hung hăng thì phải làm sao?

Tuyệt đối không tranh cãi hay kích động thêm. Đảm bảo an toàn cho bản thân và trẻ em trước tiên, gọi ngay hỗ trợ y tế chuyên khoa tâm thần.

Cần khám và điều trị ở chuyên khoa nào?

Phải khám tại Chuyên khoa Tâm thần hoặc các Trung tâm Phục hồi chức năng Tâm thần - Cai nghiện. Nội khoa thần kinh thông thường không giải quyết được gốc rễ hành vi này.