Cơ chế tác động của các thuốc điều trị bệnh HIV

Cơ chế tác động của các thuốc điều trị bệnh HIV

Cơ chế tác động của các loại thuốc điều trị bệnh HIV là làm giảm tại lượng virus HIV trong cơ thể của bệnh nhân, chống nhiễm khuẩn, và gia tăng chất lượng cuộc sống. Nhưng bệnh nhân HIV dù đã điều trị bằng thuốc, vẫn có thể lây nhiễm cho cộng đồng. Do đó, các loại thuốc điều trị HIV không thể tiêu diệt hoàn toàn virus HIV.

Mục tiêu điều trị bệnh HIV

  • Ức chế và duy trì tải lượng vi khuẩn ở mức thấp nhất, tức là mức không thể phát hiện được (< 50 virus/ml huyết tương)
  • Bảo vệ chức năng hệ miễn dịch (đặc biệt là tế bào T-CD4)
  • Cải thiện chất lượng cuộc sống của bệnh nhân
  • Giảm tỉ lệ mắc bệnh và tỉ lệ tử vong.

Để hiểu rõ hơn về phương pháp điều trị bệnh HIV, bạn có thể xem tại Phương pháp điều trị bệnh HIV.

Phương pháp để đạt mục tiêu điều trị HIV

  • Bệnh nhân tuân thủ tối đa chế độ điều trị
  • Các bước điều trị theo trình tự hợp lý.
  • Để dành thuốc cho những lựa chọn sau này.
  • Sử dụng các xét nghiệm đề kháng để lựa chọn thuốc cho phù hợp.

Cục quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã công nhận hơn 24 loại thuốc kháng retrovirus (ARV) nhằm điều trị tình trạng nhiễm virus HIV. Trong đó, chúng được chia ra thành 6 nhóm thuốc dựa theo cơ chế tác động. Các bác sĩ điều trị thường sẽ chỉ định điều trị bằng cách phối hợp khoảng từ 2 hay 3 nhóm thuốc trở lên với nhau. Hay còn gọi là liệu pháp điều trị kháng retrovirus, hay ART.

Bác sĩ sẽ hướng dẫn bạn một cách chính xác phương cách sử dụng thuốc. Bạn phải tuân thủ theo đúng lộ trình đó, và không được uống thiếu thuốc, dù chỉ là một liều. Nếu không, virus HIV sẽ trở nên kháng thuốc, từ đó các thuốc mà bạn đang dùng sẽ không còn được hiệu quả. Bạn có thể tham khảo các loại thuốc tại Thuốc điều trị bệnh HIV.

Lưu ý rằng: một số loại thuốc khác, hay một số loại thực phẩm chức năng không thể dùng chung với thuốc HIV. Vì thế, hay khai báo cho bác sĩ biết những loại thuốc hay những sản phẩm mà bạn đang sử dụng.

Bác sĩ chuyên khoa

Phạm Minh Quân

Bác sĩ Phạm Minh Quân

Khoa: Nội tổng quátTruyền nhiễm - Bệnh viện Nhiệt Đới, Tp.Hồ Chí Minh

Kinh nghiệm: 10 năm

Vị trí: Bác sĩ chuyên khoa

Phạm Kim Dung

Thạc sĩ - Bác sĩ Phạm Kim Dung

Khoa: Truyền nhiễm - Dự án quỹ toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS, Hà Nội

Kinh nghiệm: 13 năm

Vị trí: Phó trưởng bộ phận Xét nghiệm, điều trị, chăm sóc

Hẹn gặp trực tiếp bác sĩ: 1900 1246   giờ hành chính.

Cơ chế tác động của thuốc điều trị HIV

HIV là một virus với chất liệu di truyền là RNA, có thể sản xuất ra hàng loại các enzyme để tự gắn vào DNA của người ở một số tế bào miễn dịch nhất định. Một khi đã vào trong tế bào ký chủ, HIV có thể nhân lên thành nhiều virus HIV mới, từ đó phát triển đến các tế bào miễn dịch khác của cơ thể.

HIV gắn vào các thụ thể trên màng tế bào miễn dịch của người, thường là tế bào T-CD4. Sau đó nhờ enzyme sao chép ngược, RNA của virus sẽ được tổng hợp thành DNA virus. Đoạn DNA này sẽ di chuyển đến nhân tế bào ký chủ và hòa nhập vào bộ DNA người nhờ enzyme integrase. Khi DNA của ký chủ được phiên mã, đoạn DNA của virus cũng sẽ được phiên mã theo, cho ra m-RNA của HIV. Đoạn m-RNA này sau đó sẽ được dịch mã thành các protein cần thiết để tạo nên các hạt HIV trưởng thành nhờ enzyme protease.

Nếu tình trạng nãy tiếp diễn kéo dài, virus HIV sẽ tăng sinh và phát triển trong các tế bào miễn dịch T-CD4 của cơ thể, gây suy giảm hoạt động và tiêu diệt chúng. Những tế bào miễn dịch này vô cùng quan trong cho cơ thể trong việc chống loại các tác nhân bệnh lý khác, do đó, việc suy giảm các tế bào miễn dịch sẽ khiến cho cơ thể dễ dàng mắc phải những các bệnh khác như nhiễm khuẩn, hay ung thư.

Các thuốc ARV hoạt động dựa trên cơ chế làm ức chế các enzyme quan trọng trong chu trình phát triển của virus HIV kể trên, đặc biệt là enzyme reverse transcriptase (enzyme sao chép ngược), integrase và protease. Việc phân loại và đặt tên các thuốc ARV cũng dựa trên những cơ chế này.

1. Nhóm ức chế men sao chép ngược nucleoside (NRTI)

Nhóm thuốc ức chế men sao chép ngược là nhóm thuốc ARV đầu tiên được cấp phép để trị nhiễm HIV. Thuốc ức chế enzyme sao chéo ngược dạng nucleoside và nucleotide ức chế chu trình phát triển của HIV thông qua sự ức chế enzyme sao chép ngược, là enzyme cần thiết cho sự tổng hợp DNA của virus. Các thuốc thuộc nhóm này thường được dùng kèm với các nhóm khác, vì nếu sử dụng một mình sẽ dễ dẫn đến tình trạng đề kháng thuốc của virus HIV.

Một vài thuốc thuộc nhóm NRTI:

  • Zidovudine 
  • Didanosine 
  • Stavudine 
  • Lamivudine 
  • Abacavir

2. Nhóm ức chế men sao chép ngược không phải nucleoside (NNRTI)

Nhóm thuốc này có cầu trúc gần giống với nhóm ức chế men sao chép ngược nucleoside. Tuy nhiên, chúng gắn kết tại một vùng khác trên enzyme sao chép ngược, ức chế hoạt động của nó

Một vài thuốc thuộc nhóm NNRTI:

  • Nevirapine  
  • Rilpivirine  
  • Efavirenz
  • Etravirine

3. Nhóm ức chế protease

Gồm những thuốc ARV ức chế enzyme pretease của HIV, là enzyme để tạo ra nhiều hạt HIV. Từ đó ngăn chặn những hạt virus lây lan và xâm nhập đến các tế bào khác. Các thuốc ức chế protease ức chế sự phát triển của phần lớn virus HIV nếu được kết hợp cùng nhóm thuốc ức chế men sao chép ngược. Tuy nhiên, nếu nhóm thuốc này được dùng độc lập, nguy cơ đề kháng thuốc sẽ rất cao. Do đó, chúng chỉ được dùng phối hợp theo công thức HAART. Thuốc ức chế protease ritonavir có khả năng hạn chế sự phân rã của các thuốc ức chế protease khác. Vì vậy, những thuốc ức chế protease thường được kết hợp với một liều nhỏ ritonavir nhằm gia tăng thời gian hoạt động của chúng.

Một vài thuốc thuộc nhóm ức chế protease:

  • Saquinavir
  • Indinavir
  • Lopinavir

4. Các nhóm thuốc ARV mới 

Các nhóm thuốc này có những cơ chế khác nhau trong việc ức chế virus HIV.

Bao gồm nhóm thuốc ức chế khả năng găn kết của HIV lên tế bào người, gọi là nhóm ức chế sự hòa mạng. Nhiều thuốc trong nhóm này vẫn còn đang trong giai đoạn thử nghiệm lâm sàng và vẫn chưa được khuyến cáo sử dụng trên con người.

Một nhóm thuốc ARV khác cũng đang trong giai đoạn phát triển là nhóm ức chế integrase. Ví du như raltegravir và elvitegravir. Nghiên cứu đã chứng minh những thuốc này có hoạt tính mạnh trên virus HIV, bao gồm cả những virus đã đột biến kháng thuốc, những vẫn cần thêm nhiều thử nghiệm khác trước khi được đưa vào sử dụng rộng rãi.

Để điều trị bệnh HIV với các bác sĩ của Hello Doctor, bạn có thể liên hệ đến số 1900 1246 để đặt lịch khám. Các bác sĩ của chúng tôi rất sẵn lòng được giúp đỡ cho bạn.



Bác sĩ khám, điều trị

Phạm Kim Dung

Thạc sĩ - Bác sĩ Phạm Kim Dung

Khoa: Truyền nhiễm

Nơi làm việc: Dự án quỹ toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS – Bộ Y tế

Kinh nghiệm: 13 năm

Vị trí: Phó trưởng bộ phận Xét nghiệm, điều trị, chăm sóc

Phạm Minh Quân

Bác sĩ Phạm Minh Quân

Khoa: Nội tổng quát, Truyền nhiễm

Nơi làm việc: Bệnh viện Nhiệt Đới, Trường Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch

Kinh nghiệm: 10 năm

Vị trí: Bác sĩ chuyên khoa

Đào Đình Mậu

Bác sĩ Đào Đình Mậu

Khoa: Ung thư, Da liễu, Truyền nhiễm

Nơi làm việc: Bệnh viện Quân Y 354

Kinh nghiệm: 25 năm

Vị trí: Trưởng khoa

Thông tin thêm về HIV/AIDS

Thuốc điều trị HIV NVP - cơ chế tác động và cách sử dụng
Thuốc điều trị HIV-1 – NVP được chỉ định, phối hợp với các thuốc kháng retrovirut khác để điều trị HIV-1. HIV kháng thuốc xuất hiện sớm và thường gặp khi...
Thuốc điều trị HIV DDI - tác dụng và những lưu ý trước khi dùng
Trong nhóm thuốc điều trị HIV theo liệu pháp kháng retrovirus hoạt tính cao, không thể không kể đến thuốc Didanosine hay DDI. Thuốc thường được sử...
Thuốc Efavirenz - EFV, cách sử dụng và những lưu ý khi dùng
Efavirenz viết tắt là EFV, là một thuốc thuộc nhóm NNRTIs,  được sử dụng để ức chế quá trình sao chép ngược của virus thuộc nhóm retrovirus....
Tác dụng của thuốc điều trị bệnh HIV 3TC và lưu ý khi dùng
Thuốc 3TC hay còn gọi là Lamivudine là một loại thuốc trong nhóm ARV, có tác dụng ngăn chặn diễn tiến của virus HIV, từ đó kéo...
Hướng dẫn cách sử dụng thuốc điều trị HIV Zidovudine - ZDV
ZIDOVUDINE -  ZDV hay còn được gọi là azidothymidine là dược phẩm có cấu tạo hóa học tương tự thymidine. Thuốc được bắt đầu nghiên cứu ứng dụng trong...

Đánh giá bài viết Gửi đánh giá

  • Lê Duy

    Bác sĩ đã trả lời đúng thắc mắc của tôi. Cảm ơn bác sĩ rất nhiều.

    08/04/2018

Bình luận, đặt câu hỏi

Các thông tin cá nhân của bạn sẽ không bị công khai

Nội dung