Rối loạn dạng cơ thể
Tóm tắt Bệnh lý
Bệnh rối loạn dạng cơ thể là một nhóm bệnh lý có đặc tính chung như rối loạn tâm thần bắt nguồn từ những yếu tố tâm lý, cảm xúc và thể hiện bằng các triệu chứng cơ thể. Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện bệnh, tìm hiểu nguyên nhân, cách điều trị, phòng tránh, ngăn ngừa bệnh.
ICD-10: F45 (Các rối loạn dạng cơ thể)
DSM-5: Somatic Symptom Disorder
Phân loại Mức độ (Severity)
- Bệnh nhân dành quá nhiều thời gian và năng lượng cho các triệu chứng này đến mức họ không thể đi làm, không thể chăm sóc gia đình, và cuộc sống chỉ xoay quanh các bệnh viện.
Mục lục bài viết
Bệnh lý & Triệu chứng liên quan
1. Tổng quan Lâm sàng
Tóm tắt nhanh (TL;DR)
Đây là một tình trạng rối loạn chức năng thần kinh hoặc tâm lý, liên quan đến các vấn đề về hành vi sinh hoạt thiết yếu (ăn uống, giấc ngủ) hoặc những ám ảnh bất thường về cơ thể.Thông tin Dịch tễ (Key Facts)
- Đây là những bệnh lý thực sự, không phải do tính cách hay thói quen sống buông thả.
- Tác động nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống và đòi hỏi phải được chuyên gia y tế đánh giá toàn diện.
Định nghĩa & Sinh bệnh học
Sự mất cân bằng của các chất dẫn truyền thần kinh trung ương (Serotonin, Dopamine) hoặc sự rối loạn hoạt động của các cấu trúc não kiểm soát nhịp sinh học và hành vi.Phân thể (Subtypes)
Có 2 dạng liên quan mật thiết: 1. Rối loạn triệu chứng cơ thể (Có triệu chứng đau thật). 2. Rối loạn lo âu bệnh tật / Nghi bệnh (Illness Anxiety Disorder - Không có triệu chứng đau rõ ràng nhưng luôn đinh ninh mình bị ung thư).2. Triệu chứng và Nguyên nhân
Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)
Lạm dụng thực phẩm chức năng hoặc thuốc Đông Y không rõ nguồn gốc gây suy gan, suy thận.Dấu hiệu & Triệu chứng
- Đau đa vị trí (đau đầu, đau ngực, đau lưng, đau bụng) di chuyển khắp cơ thể.
- Suy nhược, mệt mỏi mạn tính dù không làm việc nặng.
- Luôn nghĩ đến viễn cảnh tồi tệ nhất (hắt hơi thì nghĩ là ung thư phổi).
- Không tin tưởng bác sĩ: Nếu bác sĩ bảo "Không sao", họ sẽ cho rằng bác sĩ kém chuyên môn và đi khám chỗ khác.
Nguyên nhân gây bệnh
Rối loạn đường truyền tín hiệu đau ở hệ thần kinh trung ương (Central Sensitization). Sự kiềm nén cảm xúc lâu ngày, sang chấn tâm lý tuổi thơ (Đặc biệt là những đứa trẻ bị cấm bộc lộ cảm xúc buồn bã).Yếu tố nguy cơ
Tiền sử gia đình có nhiều người thường xuyên ốm đau. Trình độ học vấn thấp (khó diễn đạt cảm xúc bằng lời nên phải diễn đạt bằng cơn đau cơ thể).Yếu tố bảo vệ
Sự hỗ trợ từ một Bác sĩ Đa khoa (GP) duy nhất, thấu cảm và hiểu rõ bệnh sử của họ.3. Chẩn đoán & Biến chứng
Chẩn đoán & Cận lâm sàng
Chỉ được chẩn đoán là Rối loạn tâm lý khi đã loại trừ TOÀN BỘ các nguyên nhân thực thể (Ung thư, tim mạch, thần kinh) thông qua xét nghiệm chuẩn y khoa.Chẩn đoán phân biệt
Phân biệt với Bệnh tự miễn (Lupus, Đa xơ cứng) thường có thời gian ủ bệnh khó phát hiện. Phân biệt với Giả bệnh (Factitious - cố tình tự làm mình đau).Công cụ sàng lọc & Bài test
Whiteley Index (Đánh giá mức độ nghi bệnh).Biến chứng có thể gặp
Phá sản vì chi phí y tế. Bị rủi ro tai biến do thực hiện quá nhiều xét nghiệm xâm lấn (như sinh thiết, nội soi) không cần thiết.Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?
Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống
4. Phác đồ Điều trị
Tổng quan Phác đồ
Mục tiêu điều trị KHÔNG PHẢI là làm biến mất cơn đau, mà là dạy bệnh nhân CÁCH CHUNG SỐNG với cơn đau và cải thiện chức năng cuộc sống. Tâm lý trị liệu là cốt lõi.Nhóm thuốc hỗ trợ
Không được dùng nhóm thuốc giảm đau gây nghiện (Opioids) vì chúng hoàn toàn vô tác dụng với loại đau tâm lý này và gây nghiện trầm trọng.Liệu pháp Tâm lý (Psychotherapy)
Trị liệu viên giúp họ mở rộng vốn từ vựng cảm xúc (Emotional literacy) - học cách nói "Tôi đang buồn" thay vì "Tôi đang tức ngực".Phương pháp Mới & Đột phá
Biofeedback (Phản hồi sinh học): Sử dụng máy đo nhịp tim, nhịp thở để bệnh nhân tận mắt thấy khi họ thả lỏng tâm lý, cơ thể họ cũng tự động giảm đau.
Can thiệp Ưu tiên (First-line):
Hóa dược & Hành vi:
- Tùy vào đặc thù bệnh lý, bác sĩ sẽ kết hợp sử dụng Thuốc điều chỉnh dẫn truyền thần kinh và Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) để định hình lại lối sống và suy nghĩ.
- Tùy vào đặc thù bệnh lý, bác sĩ sẽ kết hợp sử dụng Thuốc điều chỉnh dẫn truyền thần kinh và Liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) để định hình lại lối sống và suy nghĩ.
Can thiệp Thay thế (Second-line):
Liệu pháp Giảm căng thẳng dựa trên Chánh niệm (MBSR) giúp họ bớt tập trung sự chú ý (Hyper-focus) vào các cảm giác nhỏ nhặt trên cơ thể.
Chống chỉ định & Thận trọng:
Chống chỉ định việc bác sĩ nói với bệnh nhân rằng: "Bệnh của anh/chị chỉ là do tưởng tượng ra thôi". Lời nói này sẽ khiến họ sụp đổ, cảm thấy bị xúc phạm và lập tức bỏ điều trị.
Lộ trình Điều trị
Cần sự đồng hành lâu dài. Sự cải thiện thường diễn ra rất chậm.Tiên lượng (Prognosis)
Nhiều bệnh nhân cải thiện đáng kể chức năng sống nếu họ chấp nhận việc chuyển hướng điều trị từ Khoa Nội sang Khoa Tâm thần.Lưu ý Nhóm đặc biệt (Trẻ em, Phụ nữ mang thai...)
Rất phổ biến ở người cao tuổi, do sự cô đơn tuổi già thường được "cơ thể hóa" thành các cơn đau khớp, đau đầu để mong mỏi con cháu về chăm sóc.5. Chăm sóc & Theo dõi
Lịch trình Theo dõi (Follow-up)
2 tuần
- Đánh giá khả năng dung nạp phác đồ
- Kiểm tra mức độ giảm triệu chứng
1 tháng
- Tái khám
- Điều chỉnh liều thuốc và liệu pháp tâm lý
3 tháng
- Khám định kỳ
- Theo dõi tái phát
Tự chăm sóc (Self-care)
Tập Yoga, thiền định. Chấp nhận các cảm giác lạ trong cơ thể là một phần bình thường của sự sống, không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của cái chết.Hướng dẫn cho Gia đình/Người thân
Gia đình không nên chế giễu "lại giả vờ đau à". Nhưng cũng không nên hùa theo sự lo âu của họ (ví dụ: ngay lập tức gọi xe cấp cứu khi họ nói đau đầu nhẹ).Sống chung với bệnh
Cơn đau của bạn là có thật, nhưng nguồn gốc của nó nằm ở việc hệ thống báo động trong não bạn đang bị hỏng. Hãy sửa lại chiếc chuông báo động đó.Hướng dẫn xử lý Cấp cứu tại nhà
Nếu bệnh nhân lên cơn hoảng loạn do đau ngực: Hãy thực hành hít thở sâu cùng họ 5 phút trước khi quyết định có đi viện hay không (thường cơn đau sẽ tự tan biến).Phòng ngừa
Giải quyết các mâu thuẫn gia đình và căng thẳng công việc ngay khi chúng xuất hiện, không dồn nén cảm xúc.6. Tài liệu & Nghiên cứu
Cập nhật Hướng dẫn Điều trị
Nghiên cứu về cơ thể hóa (Somatization) ở các nền văn hóa Á Đông cho thấy người châu Á có xu hướng mắc SSD cao hơn phương Tây do văn hóa kìm nén cảm xúc.Thông tin bổ sung
Tư vấn với Bác sĩ Tâm thần - Tâm lý (Bảo mật 100%)
Liên hệ ngay để được chuyên gia hỗ trợ điều trị Trầm cảm, Rối loạn lo âu, Mất ngủ.
Hệ thống phòng khám tại: HCM, Hà Nội
Tư vấn với Bác sĩ Tâm thần - Tâm lý (Bảo mật 100%)
Liên hệ ngay để được chuyên gia hỗ trợ điều trị Trầm cảm, Rối loạn lo âu, Mất ngủ.
Chat ZaloHệ thống phòng khám tại: HCM, Hà Nội
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan
Bác sĩ điều trị
Thạc sĩ - Bác sĩ
Nguyễn Thi Phú
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Đại Học Y Dược
Kinh nghiệm: 23 năm
Bác sĩ
Nguyễn Trọng Tuân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 25 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Phạm Công Huân
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 14 năm
Bác sĩ
Lê Duy
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Trung tâm Pháp Y Tâm thần Khu vực TP. Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 17 năm
Thạc sĩ
Nguyễn Viết Chung
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Khoa Y Dược - Đại học Quốc Gia Hà Nội.
Thạc sĩ - Bác sĩ nội trú
Lê Thị Phương Thảo
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 13 năm
Bác sĩ
Phạm Thị Hoài Mai
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần Đà Nẵng
Kinh nghiệm: 6 năm
Bác sĩ Chuyên khoa II
Vũ Thị Lan
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Bác sĩ Chuyên khoa II
Huỳnh Thanh Hiển
Khoa: Tâm thần
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 41 năm
Gửi bình luận của bạn