Rối loạn lo âu phân ly

Đọc trong 8 phút Chia sẻ Zalo
Rối loạn lo âu phân ly

Tóm tắt Bệnh lý

Rối loạn lo âu phân ly là biểu hiện sợ hãi và buồn bã quá mức khi phải đối mặt với tình huống bị phân ly gia đình hoặc người đặc biệt thân thiết. Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện nhận biết của bệnh rối loạn lo âu phân ly, tìm hiểu nguyên nhân, cách điều trị và phòng tránh bệnh.
ICD-10: F93.0 (Rối loạn lo âu phân ly thời kỳ thơ ấu) DSM-5: Separation Anxiety Disorder

Phân loại Mức độ (Severity)

  • Gây ra chứng Từ chối đến trường (School refusal), làm gián đoạn hoàn toàn sự phát triển học thuật và xã hội của trẻ.

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Rối loạn lo âu phân ly (Separation Anxiety Disorder) là nỗi sợ hãi tột độ, không phù hợp với lứa tuổi về việc phải rời xa những người gắn bó (thường là cha mẹ). Dù phổ biến nhất ở trẻ em khi bắt đầu đi học mầm non, nó cũng có thể ảnh hưởng đến người lớn (sợ vợ/chồng đi công tác).

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

  • Trẻ thường bịa ra lý do đau bụng, đau đầu vào mỗi buổi sáng để KHÔNG PHẢI ĐI HỌC.
  • Đây là nỗi sợ thực sự về việc "Mẹ sẽ chết, mẹ sẽ bị bắt cóc, hoặc mình sẽ bị lạc mất mẹ mãi mãi".

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Sự lo âu phân ly là một giai đoạn phát triển bình thường ở trẻ 8-18 tháng tuổi (Khóc khi mẹ đi vắng). Nhưng nếu trẻ đã 6-7 tuổi mà vẫn gào thét, bám chặt lấy chân mẹ không chịu buông ở cổng trường, thì đó là một Rối loạn tâm lý cần can thiệp.

Phân thể (Subtypes)

Khởi phát sớm (Ở tuổi mầm non) và Khởi phát muộn (Ở người trưởng thành - ví dụ như người mẹ bị hoảng loạn quá mức khi con đi học đại học xa nhà).

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Gia đình nhượng bộ, quyết định cho trẻ nghỉ học ở nhà (Home-schooling) chỉ để tránh việc trẻ khóc (Điều này sẽ nuôi dưỡng nỗi sợ vĩnh viễn).

Dấu hiệu & Triệu chứng

  • Khóc lóc dữ dội, bám chặt lấy cha mẹ khi phải xa nhau.
  • Sợ ngủ một mình, luôn đòi cha mẹ phải nằm cạnh mới ngủ được.
  • Thường xuyên gặp ác mộng về việc bị lạc hoặc cha mẹ gặp tai nạn.
  • Các triệu chứng cơ thể (đau bụng, buồn nôn, đau đầu) xuất hiện chính xác vào thời điểm chuẩn bị phải tách rời.

Nguyên nhân gây bệnh

Yếu tố gia đình (Sự gắn bó quá mức, cha mẹ bảo bọc quá kỹ hoặc bản thân cha mẹ cũng bị rối loạn lo âu). Sang chấn tâm lý (Chuyển nhà, mất thú cưng, vừa trải qua đợt ốm phải nằm viện dài ngày).

Yếu tố nguy cơ

Cha mẹ có xu hướng trực thăng (Helicopter parenting) - luôn can thiệp và làm thay mọi việc cho trẻ, khiến trẻ không có niềm tin vào khả năng sinh tồn của chính mình.

Yếu tố bảo vệ

Sự độc lập tự chủ (Autonomy) được khuyến khích từ nhỏ. Cha mẹ luôn thực hiện đúng lời hứa "Chiều mẹ sẽ đón con đúng giờ".

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Nỗi lo âu kéo dài ít nhất 4 tuần (đối với trẻ em) hoặc 6 tháng (đối với người lớn), gây ảnh hưởng đến chức năng học tập/xã hội.

Chẩn đoán phân biệt

Phân biệt với Trốn học do bị bắt nạt (Trẻ không bị lo âu phân ly, trẻ chỉ sợ kẻ bắt nạt). Phân biệt với Rối loạn ám ảnh sợ xã hội (SAD).

Công cụ sàng lọc & Bài test

SCARED questionnaire.

Biến chứng có thể gặp

Trầm cảm, bỏ học, cản trở sự trưởng thành độc lập.

Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?

Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Mục tiêu là TỪ TỪ tập cho trẻ (và cả cha mẹ) đối mặt với việc xa nhau, thông qua kỹ thuật phơi nhiễm chậm.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Không ưu tiên dùng thuốc cho trẻ nhỏ nếu chưa thử nghiệm CBT kỹ lưỡng.

Liệu pháp Tâm lý (Psychotherapy)

Trị liệu viên giúp trẻ thay thế suy nghĩ "Mẹ đi mất rồi mẹ sẽ chết" thành suy nghĩ "Mẹ đi làm để kiếm tiền mua kẹo, chiều mẹ sẽ về đón mình".

Phương pháp Mới & Đột phá

Sử dụng vật chuyển tiếp (Transitional object): Cho trẻ mang theo chiếc khăn tay có mùi hương của mẹ hoặc một bức ảnh gia đình bỏ trong túi áo để trẻ cảm thấy an tâm.
Can thiệp Ưu tiên (First-line):
Liệu pháp Nhận thức Hành vi (CBT): Dạy trẻ Kỹ năng Đối phó (Coping skills). Vẽ ra "Bậc thang dũng cảm" - Bắt đầu từ việc mẹ ra khỏi phòng ngủ 5 phút -> mẹ đi chợ 15 phút -> mẹ đưa đến trường. Đào tạo phụ huynh: Cha mẹ phải học cách nói lời tạm biệt NGẮN GỌN VÀ KIÊN QUYẾT, không nấn ná, không khóc lóc trước mặt trẻ.
Can thiệp Thay thế (Second-line):
Liệu pháp Vui chơi (Play therapy) để trẻ thể hiện nỗi sợ qua các con rối, đồ chơi.
Chống chỉ định & Thận trọng:
Chống chỉ định việc ĐÁNH LỪA trẻ (Lén bỏ đi lúc trẻ không để ý). Điều này sẽ phá vỡ hoàn toàn niềm tin của trẻ, khiến trẻ càng bám riết lấy cha mẹ vì sợ cha mẹ lại biến mất đột ngột.

Lộ trình Điều trị

Triệu chứng thường cải thiện rõ rệt sau 8-12 tuần áp dụng liệu pháp CBT và sự phối hợp của trường học.

Tiên lượng (Prognosis)

Rất tốt. Đa số trẻ em sẽ khỏi hoàn toàn.

Lưu ý Nhóm đặc biệt (Trẻ em, Phụ nữ mang thai...)

Người lớn (chủ yếu là phụ nữ) mắc chứng này thường xuyên gọi điện cho chồng/con hàng chục lần một ngày để kiểm tra xem họ có an toàn không.

5. Chăm sóc & Theo dõi

Lịch trình Theo dõi (Follow-up)

Tự chăm sóc (Self-care)

Trẻ có thể tự nhẩm câu thần chú: "Mình dũng cảm, trường học an toàn, và chiều nay mẹ sẽ đón mình".

Hướng dẫn cho Gia đình/Người thân

Lập một NGUYÊN TẮC TẠM BIỆT: Một cái ôm, một nụ hôn, nói "Chào con, chiều mẹ đón", sau đó quay lưng bước đi dứt khoát. Dù trẻ có gào thét, tuyệt đối không quay lại ôm thêm lần nữa (Hãy để giáo viên xử lý phần còn lại).

Sống chung với bệnh

Xa nhau không có nghĩa là mất nhau. Tình yêu thương thực sự là việc dạy cho đôi cánh của con chim non đủ cứng cáp để tự mình bay lượn.

Hướng dẫn xử lý Cấp cứu tại nhà

Nếu trẻ nôn mửa do quá lo sợ: Cho trẻ súc miệng, ngồi nghỉ 15 phút, sau đó VẪN KIÊN QUYẾT đưa trẻ vào lớp. Việc cho trẻ quay về nhà sẽ thưởng cho hành vi nôn mửa.

Phòng ngừa

Tập cho trẻ ở với người trông trẻ (Babysitter) hoặc ông bà từ khi còn nhỏ để quen với sự chia tách ngắn hạn.

6. Tài liệu & Nghiên cứu

Cập nhật Hướng dẫn Điều trị

Nghiên cứu về độ di truyền của sự nhạy cảm hệ viền (Limbic system) gây ra lo âu phân ly.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

1. Bệnh rối loạn lo âu phân ly là gì?
Rối loạn lo âu phân ly (tên tiếng Anh là Seperation Anxiety) là một rối loạn lo âu mà bạn phải trải qua cảm giác lo âu quá mức về việc bị chia cách với gia đình bạn hoặc giữa bạn với người thân thiết của bạn (ba mẹ, người chăm sóc). Hầu hết xảy ra ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, giữa độ tuổi 6-7 tháng tuổi đến 3 tuổi, mặc dù có thể bệnh biểu hiện rõ ở trẻ lớn hơn, trẻ vị thành niên 13-17 tuổi và người trưởng thành. Lo âu phân ly là một phần trong quá trình phát triển cơ thể. Lo âu là biểu hiện bình thường của sự phát triển sức khỏe trong quá trình trưởng thành nhận thức của trẻ và không nên xem đó là một trở ngại trong quá trình phát triển hành vi. >>>Để dễ dàng trong việc nhận biết bệnh rối loạn lo âu, bạn có thể tham khảo tại Triệu chứng bệnh rối loạn lo âu. Lo âu được phân chia ra các loại phụ thuộc vào mức độ biểu hiện và độ tuổi. Rối loạn lo âu phân ly có thể gây ra ảnh hưởng không đặc trưng đối với chức năng cảm xúc và cuộc sống ngoài xã hội, đời sống gia đình, và sức khỏe của cá nhân bị rối loạn. Thời gian của rối loạn kéo dài ít nhất 04 tuần và tiếp diễn đến trước 18 tuổi thì chẩn đoán là rối loạn lo âu phân ly ở trẻ, nhưng hiện nay nếu rối loạn điển hình kéo dài 06 tháng thì chẩn đoán là rối loạn phân ly ở người lớn. [HDTuVan]

Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan

Khám chuyên khoa Tâm thần

Khám, tư vấn và điều trị các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực, mất ngủ mãn tính với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi.

300.000đ - 500.000đ
Đặt lịch khám ngay

Tham vấn và Trị liệu Tâm lý

Dịch vụ tham vấn tâm lý 1-1 với chuyên gia tâm lý, hỗ trợ giải quyết các vấn đề căng thẳng, sang chấn tâm lý, khủng hoảng tuổi dậy thì, hôn nhân gia đình.

1.000.000đ/giờ
Nhận tham vấn ngay

Tư vấn sâu với trợ lý thông minh

Trải nghiệm dịch vụ tư vấn y tế chuyên sâu 24/7 cùng trợ lý thông minh, hỗ trợ phân tích triệu chứng và định hướng chăm sóc sức khỏe cá nhân hóa.

Bác sĩ điều trị

Nguyễn Thi Phú
Thạc sĩ - Bác sĩ
Nguyễn Thi Phú
Nơi làm việc: Bệnh viện Đại Học Y Dược
Kinh nghiệm: 23 năm
Xem chi tiết
Nguyễn Trọng Tuân
Bác sĩ
Nguyễn Trọng Tuân
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần TP Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 25 năm
Xem chi tiết
Phạm Công Huân
Bác sĩ Chuyên khoa II
Phạm Công Huân
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 14 năm
Xem chi tiết
Lê Duy
Bác sĩ
Lê Duy
Nơi làm việc: Trung tâm Pháp Y Tâm thần Khu vực TP. Hồ Chí Minh
Kinh nghiệm: 17 năm
Xem chi tiết
Nguyễn Viết Chung
Thạc sĩ
Nguyễn Viết Chung
Nơi làm việc: Khoa Y Dược - Đại học Quốc Gia Hà Nội.
Xem chi tiết
Lê Thị Phương Thảo
Thạc sĩ - Bác sĩ nội trú
Lê Thị Phương Thảo
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Kinh nghiệm: 13 năm
Xem chi tiết
Phạm Thị Hoài Mai
Bác sĩ
Phạm Thị Hoài Mai
Nơi làm việc: Bệnh viện Tâm thần Đà Nẵng
Kinh nghiệm: 6 năm
Xem chi tiết
Vũ Thị Lan
Bác sĩ Chuyên khoa II
Vũ Thị Lan
Nơi làm việc: Bệnh viện tuyến Trung Ương
Xem chi tiết
Phạm Hồng Phát
Bác sĩ
Phạm Hồng Phát
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 12 năm
Xem chi tiết
Lê Văn Trung
Bác sĩ
Lê Văn Trung
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 11 năm
Xem chi tiết
Huỳnh Thanh Hiển
Bác sĩ Chuyên khoa II
Huỳnh Thanh Hiển
Nơi làm việc: Hello Doctor
Kinh nghiệm: 41 năm
Xem chi tiết

Đánh giá cho bài viết về bệnh  Gửi đánh giá

  • Lê Thị Yến

    Tôi thấy mình có những triệu chứng của bệnh này, tôi sẽ đi khám thử. Bài viết rất tốt

    05/10/2017
  • Nguyễn Trọng

    Con tôi không thích đi học, mỗi lần đi học là nó lại nghịch ngợm quậy phá đến nỗi cô giáo phải gọi điện cho tôi nhiều lần. Sau này có chị bạn khuyên tôi đưa cháu đi khám thì mới phát hiện cháu bị bệnh này. Sau khi điều trị, cháu đã đỡ hơn rất nhiều.

    28/09/2017

Gửi bình luận của bạn

Các thông tin cá nhân của bạn sẽ không bị công khai

Message*