Bệnh phù não - tăng áp lực nội sọ

Dấu hiệu & Triệu chứng

2. Các dấu hiệu, biểu hiện và triệu chứng của bệnh phù não

Các triệu chứng của phù não có thể chồng lấp với nhiều bệnh thần kinh khác, làm cho việc chẩn đoán khó khăn trong một vài trường hợp. Triệu chứng bệnh thay đổi rất nhiều, phụ thuộc vào mức độ nặng của bệnh và nguyên nhân gây bệnh. Thông thường, các triệu chứng của phù não xuất hiện đột ngột, bạn có thể để ý tới các triệu chứng dưới đây:

• Nhức đầu, chóng mặt
• Đau mỏi cổ hoặc cứng cổ
• Buồn nôn, nôn ói
• Thở mệt, khó thở hoặc thở bất thường
• Thay đổi hoặc mất thị lực
• Mất trí nhớ
• Không đi lại được
• Khó nói
• Co giật, mất tri giác
• Thay đổi cảm xúc, trạng thái
• Tiêu tiểu không tự chủ
• Yếu người

===

Tham vấn thông tin, tư vấn và hẹn khám bệnh:

✍ Bác sĩ Nguyễn Tường Vũ

===

Nguyên nhân gây bệnh

3. Nguyên nhân gây ra bệnh phù não

Chấn thương, các bệnh lí thần kinh, nhiễm trùng, u não và thay đổi độ cao,…bất kì vấn đề nào kể trên cũng có thể gây phù não. Các nguyên nhân được liệt kê dưới đây giải thích cơ chế phù não:

• Chấn thương não hay chấn thương đầu, là một sự kiện xảy ra đột ngột gây tổn thương não. Vật từ ngoài đập vào đầu hay sự tăng giảm đột ngột tốc độ di chuyển của hộp sọ có thể gây chấn thương não. Nguyên nhân gây chấn thương não thường gặp nhất là té ngã, tai nạn giao thông, bị xô đẩy đập đầu vào vật sắc và tấn công bằng hung khí vào đầu. Các nguyên nhân này làm mô não bị dập và phù nề. Ngoài ra, những mảnh xương vụn có thể làm rách các mạch máu não và các phản ứng của cơ thể trước tình trạng chấn thương có thể làm nặng thêm tình trạng phù não. Nếu não phù quá nhiều, sự lưu thông dịch não tủy có thể bị ngưng trệ, làm cho não càng bị phù nhiều hơn.
• Nhồi máu não là kiểu tai biến mạch máu não thường gặp nhất, gây ra bởi cục máu đông trong mạch máu hay tắc nghẽn mạch máu não. Não không nhận đủ máu và oxy cần thiết cho hoạt động sống, làm cho các tế bào não bắt đầu chết và tình trạng phù não xuất hiện.
• Xuất huyết não và tai biến mạch máu não: xuất huyết là tình trạng máu chảy ra khỏi lòng mạch. Xuất huyết não do tai biến mạch máu não là loại xuất huyết não thường gặp nhất, xảy ra khi mạch máu ở bất kì vị trí nào của não bị vỡ. Khi đó, cơ thể phản ứng lại bằng cách tăng áp lực trong hộp sọ. Nguyên nhân gây xuất huyết não trong đa số trường hợp là do tăng huyết áp. Ngoài ra, xuất huyết não cũng có thể do chấn thương đầu, dùng thuốc và những dị dạng mạch máu não từ lúc mới sinh.
• Nhiễm trùng: các nhiễm trùng thần kinh trung ương như viêm màng não, viêm não, bệnh Toxoplasma, áp – xe não có thể gây nên tình trạng phù não.
• U não: các khối u trong não có thể gây phù não bằng nhiều cách. Khi khối u phát triển to lên, nó có thể chèn ép các vùng khác của não. Một vài khối u của não nằm gần các lỗ thoát dịch não tủy, khi phát triển to ra sẽ che lấp các lỗ này, gây phù não. Ngoài ra, các mạch máu mới nuôi khối u cũng có thể gây nên tình trạng phù não.
• Thay đổi độ cao: mặc dù các nhà nghiên cứu vẫn chưa biết được cơ chế chính xác gây phù não nhưng hiện tượng này có thể xảy ra ở độ cao trên 1500m. Kiểu phù não này thường hay đi chung với hội chứng sốc độ cao nặng (Acute mountain sickness – AMS) hay hội chứng phù não do độ cao.
• Các nguyên nhân khác như lạm dụng các chất kích thích, ngộ độc khí CO, nhiễm độc từ vết cắn của một vài loại động vật, bò sát hay các động vật dưới nước có độc,…

Biến chứng có thể gặp

6. Tiên lượng của bệnh nhân phù não

Hầu hết các trường hợp phù não thường để lại hậu quả, phụ thuộc vào mức độ nặng cũng như vị trí tổn thương. Các triệu chứng sau có thể được bệnh nhân chú ý tới khi đã điều trị xong tình trạng phù não:

• Triệu chứng liên quan tới giấc ngủ, suy nghĩ và khả năng tập trung.
• Nhức đầu.
• Trầm cảm.
• Các triệu chứng liên quan tới khả năng giao tiếp và vận động.

Ngay khi có các triệu chứng trên sau khi đã được điều trị phù não, bệnh nhân nên đi khám bác sĩ để được tìm nguyên nhân và điều trị càng sớm càng tốt, phòng ngừa các di chứng nặng nề khác về sau và cải thiện chất lượng cuộc sống sau điều trị.

Tổng quan Phác đồ

5. Các phương pháp điều trị bệnh phù não

Những trường hợp phù não nhẹ do hội chứng sốc độ cao mức độ trung bình hay chấn thương đầu nhẹ thường hồi phụ trong vòng vài ngày. Tuy nhiên, trong hầu hết trường hợp phù não cần điều trị tích cực bằng thuốc hoặc các phương pháp khác.

Mục đích điều trị phù não là cung cấp đủ máu và oxy để duy trì hoạt động của các tế bào não trong khi giải quyết tình trạng phù nề và nguyên nhân gây phù bằng cách dùng thuốc và phẫu thuật. Điều trị phù não kịp thời sẽ giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn và ít để lại di chứng hơn, nếu không não có thể bị tổn thương vĩnh viễn và di chứng sau phù nặng nề hơn.

Điều trị phù não cần kết hợp các phương pháp hiện có dưới đây:

• Liệu pháp oxy (tăng thông khí vừa phải): bằng cách cung cấp oxy cho bệnh nhân thông qua máy thở hoặc các phuong tiện giúp thở khác để đảm bảo máu giàu oxy được đưa lên não. Bác sĩ có thể điều chỉnh máy thở để giảm mức độ phù não.
• Tiêm thuốc: dùng dịch hoặc thuốc truyền qua đường tĩnh mạch để giữ cho huyết áp không bị hạ quá thấp, điều này đảm bảo cho não bộ được nhận đủ máu nuôi. Tuy nhiên, một vài loại dịch truyền có thể làm cho tình trạng phù não tiến triển xấu đi. Do đó, bác sĩ sẽ lựa chọn có cho truyền dịch hay không và loại dịch phù hợp với tình trạng cụ thể của bệnh nhân.
• Hạ thân nhiệt: hạ thân nhiệt cơ thể và não giúp giảm phù não và lành các tổn thương não. Phương pháp này không được sử dụng rộng rãi vì khó có thể thực hiện đúng chính xác.
• Dùng thuốc: trong một vài trường hợp phù não, bác sĩ có thể bắt đầu dùng thuốc để làm giảm tình trạng phù. Các loại thuốc này có thể được dùng vào mục đích khác như làm giảm mức độ phản ứng của cơ thể đối với tình trạng phù hay làm tiêu đi các cục máu đông. Bác sĩ sẽ cho bệnh nhân dùng thuốc phụ thuộc vào nguyên nhân và triệu chứng cụ thể của từng bệnh nhân.
• Liệu pháp thẩm thấu: phương pháp điều trị này sử dụng các loại thuốc có tác dụng kéo dịch ra khỏi hộp sọ, gia tăng lượng máu tới não và giảm phù.
• Dẫn lưu khoang dưới nhện: khi thực hiện phương pháp này, bác sĩ phẫu thuật thần kinh sẽ mở một lỗ nhỏ ở hộp sọ và đưa vào đó một ống dẫn lưu bằng nhựa. Dịch não tủy được dẫn lưu ra bên ngoài thông qua ống này, giúp làm giảm tình trạng phù.
• Phẫu thuật: mục đích của phẫu thuật là loại bỏ một phần hộp sọ để làm giảm áp lực nội sọ hoặc loại bỏ nguyên nhân gây phù như sửa chữa động mạch hay tĩnh mạch bị tổn thương hay loại bỏ khối u não.

Nhóm thuốc hỗ trợ

• Các phương pháp điều trị bệnh phù nãoNhững trường hợp phù não nhẹ do hội chứng sốc độ cao mức độ trung bình hay chấn thương đầu nhẹ thường hồi phụ trong vòng vài ngày.
• Tuy nhiên, trong hầu hết trường hợp phù não cần điều trị tích cực bằng thuốc hoặc các phương pháp khác.
• Mục đích điều trị phù não là cung cấp đủ máu và oxy để duy trì hoạt động của các tế bào não trong khi giải quyết tình trạng phù nề và nguyên nhân gây phù bằng cách dùng thuốc và phẫu thuật.
• Điều trị phù não kịp thời sẽ giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn và ít để lại di chứng hơn, nếu không não có thể bị tổn thương vĩnh viễn và di chứng sau phù nặng nề hơn.
• Điều trị phù não cần kết hợp các phương pháp hiện có dưới đây:
• Liệu pháp oxy (tăng thông khí vừa phải): bằng cách cung cấp oxy cho bệnh nhân thông qua máy thở hoặc các phuong tiện giúp thở khác để đảm bảo máu giàu oxy được đưa lên não.
• Tiêm thuốc: dùng dịch hoặc thuốc truyền qua đường tĩnh mạch để giữ cho huyết áp không bị hạ quá thấp, điều này đảm bảo cho não bộ được nhận đủ máu nuôi.
• Hạ thân nhiệt: hạ thân nhiệt cơ thể và não giúp giảm phù não và lành các tổn thương não.
• Phương pháp này không được sử dụng rộng rãi vì khó có thể thực hiện đúng chính xác.
• Dùng thuốc: trong một vài trường hợp phù não, bác sĩ có thể bắt đầu dùng thuốc để làm giảm tình trạng phù.
• Các loại thuốc này có thể được dùng vào mục đích khác như làm giảm mức độ phản ứng của cơ thể đối với tình trạng phù hay làm tiêu đi các cục máu đông.
• Bác sĩ sẽ cho bệnh nhân dùng thuốc phụ thuộc vào nguyên nhân và triệu chứng cụ thể của từng bệnh nhân.
• Liệu pháp thẩm thấu: phương pháp điều trị này sử dụng các loại thuốc có tác dụng kéo dịch ra khỏi hộp sọ, gia tăng lượng máu tới não và giảm phù.
• Dẫn lưu khoang dưới nhện: khi thực hiện phương pháp này, bác sĩ phẫu thuật thần kinh sẽ mở một lỗ nhỏ ở hộp sọ và đưa vào đó một ống dẫn lưu bằng nhựa.
• Phẫu thuật: mục đích của phẫu thuật là loại bỏ một phần hộp sọ để làm giảm áp lực nội sọ hoặc loại bỏ nguyên nhân gây phù như sửa chữa động mạch hay tĩnh mạch bị tổn thương hay loại bỏ khối u não.