Tại sao tôi có lúc muốn biến mất, có lúc lại thấy mình làm được tất cả?

Không phải người trẻ nào thay đổi cảm xúc nhanh cũng là “thất thường”. Và không phải ai buồn rồi lại vui cũng chỉ đang trải qua áp lực cuộc sống.

Có những người sống trong một vòng lặp cảm xúc mà chính họ không kiểm soát được. Buổi sáng trầm xuống như mang đá trong ngực. Buổi trưa tràn đầy năng lượng đến mức nghĩ mình có thể làm mọi thứ. Đêm đến lại trống rỗng và tự trách.

Bệnh nhân nữ 22 tuổi đến khám không phải vì một biến cố lớn. Em đến vì mệt. “Em không hiểu mình bị gì. Có lúc em thấy mình rất tệ. Có lúc em lại thấy mình quá tự tin. Nhưng cuối cùng em vẫn kiệt sức.”

Đằng sau sự dao động đó không phải là tính cách yếu đuối. Đó là một rối loạn khí sắc âm thầm kéo dài nhiều năm – rối loạn cảm xúc lưỡng cực – khi một người phải sống cùng hai cực cảm xúc thay phiên nhau chi phối cuộc đời mình.

Mục lục

1. Những đêm không ngủ và những suy nghĩ không dừng lại
2. Nhưng rồi có những ngày em như một con người khác
3. Một ngày có quá nhiều cảm xúc
4. Khi được chẩn đoán đúng tên bệnh
5. Điều trị bằng thuốc kết hợp TMS: Cảm xúc dần chậm lại
6. Kết luận: Người trẻ thất thường không phải lúc nào cũng “do tính cách”

1. Những đêm không ngủ và những suy nghĩ không dừng lại

Các triệu chứng bắt đầu từ năm lớp 10 với những giai đoạn trầm buồn kéo dài, giảm hứng thú, thu mình và suy giảm năng lượng rõ rệt. Người bệnh không chỉ buồn mà còn xuất hiện cảm giác vô giá trị và tự trách dai dẳng.

Em nói: “Có những ngày em chỉ muốn biến mất. Em thấy mình không có ích gì cả.”

Ban đêm là thời điểm triệu chứng nặng nhất. Người bệnh khó vào giấc, nằm trên giường nhưng dòng suy nghĩ không kiểm soát được. Đây là dạng rumination (tư duy lặp lại ám ảnh) – đặc trưng trong giai đoạn trầm cảm của rối loạn cảm xúc lưỡng cực. Nội dung suy nghĩ xoay quanh lỗi lầm quá khứ, những câu nói nhỏ trong ngày và sự tự đánh giá tiêu cực.

“Em cứ nghĩ đi nghĩ lại một câu nói của mẹ. Em tự phân tích rồi lại tự trách mình. Càng nghĩ em càng thấy mình tệ.”

Tình trạng mất ngủ kéo dài đến 3–4 giờ sáng, có hôm gần như trắng đêm. Thiếu ngủ làm ngưỡng chịu đựng cảm xúc giảm xuống, khiến sáng hôm sau cảm giác nặng nề, chậm chạp và bi quan tăng lên.

Đây không đơn thuần là stress hay buồn thoáng qua. Sự kết hợp giữa khí sắc giảm sâu, tự buộc tội, rối loạn giấc ngủ và tư duy lặp lại cho thấy một giai đoạn trầm cảm thực sự trong phổ rối loạn lưỡng cực – nơi người bệnh không chỉ mệt mỏi, mà còn dần mất niềm tin vào giá trị tồn tại của chính mình.

_____________________________

    HELLO DOCTOR- MANG SỨC KHOẺ ĐẾN CUỘC SỐNG

BÁC SĨ TƯ VẤN QUA ĐIỆN THOẠI: 19001246

Tư vấn qua FACEBOOK: CLICK LINK

Tư vấn qua ZALO

Trị liệu TMS tại Hello Doctor

App quản lí cảm xúc

_____________________________

2. Nhưng rồi có những ngày em như một con người khác

Sau những đêm mất ngủ vì trầm buồn và tự trách, trạng thái của em không duy trì theo một chiều. Nó đảo ngược. Có những giai đoạn vài ngày liên tiếp, khí sắc tăng cao rõ rệt. Năng lượng dồi dào bất thường, nhu cầu ngủ giảm nhưng không cảm thấy mệt.

“Em ngủ 2–3 tiếng thôi mà vẫn tỉnh táo. Em thấy đầu mình chạy rất nhanh.” Tốc độ tư duy tăng, ý tưởng xuất hiện liên tục. Em lập kế hoạch học thêm ngoại ngữ, đăng ký khóa học mới, nhắn tin cho nhiều người cùng lúc. Dòng suy nghĩ không còn xoay quanh tự trách mà chuyển sang cảm giác tự tin quá mức.

“Lúc đó em thấy mình làm được hết. Em thấy mình rất giỏi.”

Hành vi bắt đầu có tính bốc đồng: tiêu tiền nhiều hơn, muốn đi xa đột ngột, có lúc chỉ muốn chạy xe thật nhanh như thể cơ thể không chứa hết năng lượng.

Về mặt chuyên môn, đây là biểu hiện của giai đoạn hưng cảm nhẹ (hypomania) trong rối loạn cảm xúc lưỡng cực: tăng hoạt động, giảm nhu cầu ngủ, tăng tự tin và giảm khả năng tự đánh giá rủi ro. Vì các giai đoạn này không kéo dài quá lâu và đôi khi còn “hiệu quả”, gia đình dễ nhầm lẫn đó là sự thay đổi tính cách hoặc tuổi trẻ bốc đồng.

Nhưng khi đặt cạnh những đêm trầm tối trước đó, sự đối lập này không còn là thất thường đơn thuần. Đó là hai cực cảm xúc thay phiên nhau điều khiển cùng một con người.

3. Một ngày có quá nhiều cảm xúc

Nếu trước đây các giai đoạn trầm và tăng khí sắc còn tách biệt theo từng đợt, thì về sau chúng bắt đầu đan xen trong cùng một ngày.

Buổi sáng em thức dậy với cảm giác nặng nề, không muốn nói chuyện, không muốn làm gì. Đến trưa, năng lượng lại tăng vọt, đầu óc hoạt động nhanh, muốn bắt tay vào nhiều việc cùng lúc. Tối xuống, cảm xúc rơi vào trạng thái trống rỗng và dễ kích thích.

“Buổi sáng em chỉ muốn nằm im. Nhưng trưa em lại thấy mình làm được rất nhiều thứ. Tối thì em bực bội vô cớ. Em không hiểu mình nữa.”

Đây là biểu hiện của trạng thái hỗn hợp (mixed features) trong rối loạn lưỡng cực – khi triệu chứng trầm cảm và hưng cảm xuất hiện đồng thời hoặc chuyển đổi rất nhanh. Người bệnh vừa có suy nghĩ bi quan, vừa có kích thích tâm lý; vừa mệt mỏi, vừa bồn chồn.

“Có lúc em rất thương ba mẹ. Nhưng có lúc nhìn ai em cũng thấy khó chịu. Xong rồi em lại ghét chính mình vì như vậy.” Chính sự dao động nhanh này làm người bệnh kiệt sức. Não bộ không có khoảng nghỉ. Cảm xúc thay đổi liên tục khiến khả năng kiểm soát hành vi giảm xuống, nguy cơ bốc đồng hoặc hành vi nguy hiểm tăng lên.

Đây cũng là giai đoạn bệnh nhân dễ bỏ dở việc học, khó duy trì các mối quan hệ và dễ bị hiểu lầm là “thất thường”, trong khi thực chất hệ thống điều hòa khí sắc đang mất ổn định nghiêm trọng.

_____________________________

    HELLO DOCTOR- MANG SỨC KHOẺ ĐẾN CUỘC SỐNG

BÁC SĨ TƯ VẤN QUA ĐIỆN THOẠI: 19001246

Tư vấn qua FACEBOOK: CLICK LINK

Tư vấn qua ZALO

Trị liệu TMS tại Hello Doctor

App quản lí cảm xúc

_____________________________

4. Khi được chẩn đoán đúng tên bệnh

Quá trình đánh giá không dừng lại ở một buổi khám. Việc khai thác kỹ tiền sử khí sắc, mô hình dao động cảm xúc, chu kỳ ngủ – thức và hành vi bốc đồng cho thấy đây không phải trầm cảm đơn thuần.

Sự hiện diện của các giai đoạn tăng năng lượng rõ rệt, giảm nhu cầu ngủ, tăng tự tin và hành vi nguy cơ xen kẽ các đợt trầm sâu là tiêu chuẩn quan trọng để xác định rối loạn cảm xúc lưỡng cực.

Khi được giải thích về cơ chế bệnh – sự rối loạn điều hòa khí sắc do thay đổi hoạt động các hệ dẫn truyền thần kinh như serotonin, dopamine và norepinephrine – em im lặng khá lâu.

“Vậy ra em không phải người xấu… chỉ là em đang bệnh thôi đúng không?”

Câu hỏi đó không chỉ là sự nhẹ nhõm. Nó là bước chuyển từ tự trách sang hiểu biết.

Việc được gọi đúng tên bệnh có ý nghĩa điều trị lớn. Chẩn đoán đúng không làm cảm xúc biến mất ngay lập tức. Nhưng nó chấm dứt một điều nguy hiểm hơn: cảm giác phải tự chiến đấu một mình mà không biết mình đang chống lại điều gì.

5. Điều trị bằng thuốc kết hợp TMS: Cảm xúc dần chậm lại

Sau khi xác định chẩn đoán, mục tiêu điều trị không phải là “làm em vui lên”, mà làổn định khí sắc và ngăn dao động cực đoan. Phác đồ bao gồm thuốc ổn định khí sắc, điều chỉnh giấc ngủ và kết hợp kích thích từ xuyên sọ (TMS) nhằm điều hòa hoạt động vỏ não trước trán – khu vực liên quan đến kiểm soát cảm xúc và hành vi.

Giai đoạn đầu, việc tuân thủ là thách thức. Người bệnh lưỡng cực thường bỏ thuốc khi cảm thấy khá hơn hoặc khi bước vào pha tăng năng lượng. Lần này, em được giải thích rõ về nguy cơ tái phát nếu ngưng điều trị đột ngột.

Sau vài tuần, giấc ngủ cải thiện trước tiên. Thời gian vào giấc rút ngắn, số lần thức giấc giảm. “Em ngủ được trước 12 giờ. Sáng dậy không còn cảm giác nặng như trước.”

Tiếp theo là sự giảm biên độ dao động cảm xúc. Không còn những đỉnh quá cao hay đáy quá sâu: “Em vẫn buồn, nhưng nó không kéo em xuống đáy nữa.” “Em nhận ra khi mình bắt đầu bồn chồn, và em biết phải dừng lại.”

Về mặt chuyên môn, đây là dấu hiệu đáp ứng điều trị. Điều quan trọng nhất không phải là cảm xúc biến mất, mà là khả năng kiểm soát quay trở lại. “Em không còn muốn chạy xe thật nhanh nữa. Em nghĩ trước khi làm.”

Trong rối loạn lưỡng cực, điều trị thành công không phải là trở thành một người luôn vui vẻ. Mà là khi người bệnh có thể sống mà không bị những cực cảm xúc kéo đi ngoài ý muốn.

_____________________________

    HELLO DOCTOR- MANG SỨC KHOẺ ĐẾN CUỘC SỐNG

BÁC SĨ TƯ VẤN QUA ĐIỆN THOẠI: 19001246

Tư vấn qua FACEBOOK: CLICK LINK

Tư vấn qua ZALO

Trị liệu TMS tại Hello Doctor

App quản lí cảm xúc

_____________________________

6. Kết luận: Người trẻ thất thường không phải lúc nào cũng “do tính cách”

Trường hợp này cho thấy rối loạn cảm xúc lưỡng cực ở người trẻ thường khởi phát sớm nhưng bị bỏ sót nhiều năm. Khi các giai đoạn tăng năng lượng ngắn và không gây hậu quả nghiêm trọng ngay lập tức, chúng dễ bị xem là “cá tính mạnh” hoặc “tuổi trẻ bốc đồng”. Trong khi đó, các pha trầm lại bị hiểu đơn giản là stress học tập.

Sự nguy hiểm nằm ở chỗ bệnh tiến triển âm thầm. Mỗi lần dao động khí sắc không được kiểm soát có thể làm chu kỳ sau nặng hơn, nhanh hơn và khó ổn định hơn. Điều trị muộn đồng nghĩa với nguy cơ tái phát cao, suy giảm chức năng học tập, công việc và các mối quan hệ.

Em từng nói trong buổi tái khám: “Em không cần lúc nào cũng vui. Em chỉ muốn mình bình thường thôi.”

“Bình thường” ở đây không phải là không còn cảm xúc. Mà là ngủ được khi đêm xuống, không bị cuốn đi bởi một ý nghĩ bốc đồng, không thức dậy với cảm giác muốn biến mất.

Rối loạn lưỡng cực không làm một người trở thành “xấu tính”. Nó là một rối loạn điều hòa khí sắc cần được nhận diện sớm, điều trị đúng và theo dõi lâu dài. Và đôi khi, điều thay đổi cuộc đời một người trẻ chỉ bắt đầu từ việc gọi đúng tên căn bệnh của họ.

_____________________________

    HELLO DOCTOR- MANG SỨC KHOẺ ĐẾN CUỘC SỐNG

BÁC SĨ TƯ VẤN QUA ĐIỆN THOẠI: 19001246

Tư vấn qua FACEBOOK: CLICK LINK

Tư vấn qua ZALO

Trị liệu TMS tại Hello Doctor

App quản lí cảm xúc

_____________________________