Tự kỷ

Đọc trong 8 phút Chia sẻ Zalo

Biên tập: Đội ngũ Hello Doctor

Tham vấn y khoa: Thạc sĩ - Bác sĩ Nguyễn Thi Phú và cộng sự

Thạc sĩ - Bác sĩ Nguyễn Thi Phú

Bác sĩ chuyên khoa

Bệnh viện Đại Học Y Dược

Xem hồ sơ chuyên môn ›

Xuất bản: 25/09/2018 | Cập nhật: 17/07/2026

Tóm tắt Bệnh lý

Bệnh tự kỷ là một dạng rối loạn tâm trí kéo dài suốt cuộc đời người bệnh. Cùng tìm hiểu các biểu hiện, triệu chứng, nguyên nhân và cách điều trị của bệnh .

ICD-10: F84.0 (Tự kỷ kỷ ấu thơ) DSM-5: Autism Spectrum Disorder

Phân loại Mức độ (Severity)

Nguy cơ đi lạc, đuối nước do trẻ không nhận thức được nguy hiểm. Tự cắn xé bản thân khi bị bùng nổ cảm xúc (Meltdown).

Bệnh lý & Triệu chứng liên quan

Tâm thần Rối loạn phổ tự kỷ Mất ngôn ngữ Rối loạn cảm xúc

Tự Kỷ

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder - ASD) là một khuyết tật phát triển suốt đời do khác biệt về cấu trúc não bộ. Người mắc ASD gặp khó khăn cốt lõi trong giao tiếp và tương tác xã hội, đồng thời có các hành vi, sở thích lặp đi lặp lại một cách cứng nhắc.

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

Tự kỷ KHÔNG PHẢI do cha mẹ vô tâm, cho xem tivi nhiều hay tiêm vaccine gây ra. Đó là yếu tố di truyền và sinh học.
Được gọi là "Phổ" (Spectrum) vì triệu chứng trải dài từ rất nhẹ (thiên tài, tự lập được) đến rất nặng (không bao giờ nói được, cần chăm sóc suốt đời).
Can thiệp sớm trước 3 tuổi là "thời gian vàng" để mở khóa tiềm năng của trẻ.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Nghiên cứu chỉ ra sự kết nối các nơ-ron thần kinh ở trẻ tự kỷ diễn ra quá mức ở các vùng não cục bộ nhưng lại thiếu hụt sự kết nối giữa các thùy não với nhau, khiến trẻ bị quá tải thông tin và khó xử lý ngôn ngữ.

Phân thể (Subtypes)

Hội chứng Asperger: Tự kỷ chức năng cao, IQ bình thường hoặc xuất chúng nhưng giao tiếp xã hội cực kỳ vụng về.
Tự kỷ điển hình: Chậm nói, thu mình, lặp lại hành vi.

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Mất đi những kỹ năng ngôn ngữ hoặc xã hội mà trẻ ĐÃ TỪNG có (Thoái lui tự kỷ vào lúc 18 tháng).

Dấu hiệu & Triệu chứng

Trẻ không có giao tiếp mắt (gọi tên không quay lại, ánh mắt xuyên thấu).
Không biết dùng ngón trỏ để chỉ đồ vật mình muốn.
Thích chơi đồ chơi một cách máy móc (xếp thành hàng ngang thẳng tắp, xoay bánh xe ô tô).
Chậm nói hoặc nhại lời (nhắc lại y hệt câu hỏi của người khác như con vẹt).

Nguyên nhân gây bệnh

Đột biến gen di truyền. Mẹ tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc sinh con khi cha/mẹ lớn tuổi. Tuyệt đối KHÔNG do vắc-xin.

Yếu tố nguy cơ

Gia đình có anh/chị bị tự kỷ (tỷ lệ đứa thứ 2 mắc là 20%). Trẻ sinh non tháng, nhẹ cân.

Yếu tố bảo vệ

Chẩn đoán sớm và bắt đầu can thiệp trị liệu ngôn ngữ, hành vi ngay từ 18-24 tháng tuổi.

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Đánh giá qua thang M-CHAT (18-24 tháng tuổi) và bộ công cụ ADOS-2, ADI-R bởi chuyên gia Tâm lý/Tâm thần nhi.

Chẩn đoán phân biệt

Phân biệt với Điếc/Khiếm thính (cần đo thính lực đầu tiên). Phân biệt với Chậm phát triển trí tuệ đơn thuần, hoặc Hội chứng Rett.

Công cụ sàng lọc & Bài test

ADOS-2 (Tiêu chuẩn vàng trong chẩn đoán ASD).

Biến chứng có thể gặp

Trầm cảm ở tuổi dậy thì, bị bạn bè bắt nạt, động kinh đồng mắc (chiếm 30%).

Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?

Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Không có thuốc chữa khỏi tự kỷ. Điều trị là một quá trình dài hơi kết hợp Giáo dục đặc biệt, Trị liệu Ngôn ngữ và Âm ngữ trị liệu. Thuốc chỉ dùng khi trẻ quá tăng động hoặc tự hủy hoại.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Chỉ sử dụng thuốc khi hành vi của trẻ đe dọa đến sự an toàn của bản thân và người khác. Thuốc không giúp trẻ biết nói.

Liệu pháp Tâm lý (Psychotherapy)

Trị liệu nhóm kỹ năng xã hội (Social Skills Training) cho trẻ lớn và tuổi teen.

Phương pháp Mới & Đột phá

Các nghiên cứu về Oxytocin (hormone tình yêu) dạng xịt mũi đang được thử nghiệm để tăng cường giao tiếp mắt.

Can thiệp Ưu tiên (First-line):

Can thiệp Hành vi & Giáo dục:
- ABA (Phân tích hành vi ứng dụng): Liệu pháp vàng giúp trẻ học kỹ năng mới bằng cách chia nhỏ và khen thưởng.
- Trị liệu hoạt động (OT): Giúp trẻ xử lý rối loạn cảm giác (không còn sợ tiếng ồn hay sợ chạm vào đồ vật).

Can thiệp Thay thế (Second-line):

Sử dụng Hệ thống Giao tiếp trao đổi hình ảnh (PECS) cho những trẻ tự kỷ hoàn toàn không có ngôn ngữ nói.

Chống chỉ định & Thận trọng:

Tuyệt đối không áp dụng các phương pháp phản khoa học như: "Lấy tủy sống", "Truyền tế bào gốc", "Làm lễ trừ tà", hoặc "Chế độ ăn kiêng cực đoan" khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Lộ trình Điều trị

Đây là một hành trình trọn đời. Mục tiêu cốt lõi là giúp trẻ tự phục vụ bản thân và hòa nhập tốt nhất có thể.

Tiên lượng (Prognosis)

Trẻ có IQ > 70 và có ngôn ngữ trước 5 tuổi thường có tiên lượng tốt, có thể đi học hòa nhập và sống tự lập.

Lưu ý Nhóm đặc biệt (Trẻ em, Phụ nữ mang thai...)

Trẻ nữ thường bị chẩn đoán muộn hơn trẻ nam vì các bé gái tự kỷ "bắt chước" kỹ năng xã hội giỏi hơn, che giấu bệnh tốt hơn.

5. Chăm sóc & Theo dõi

Lịch trình Theo dõi (Follow-up)

1 tháng

Đánh giá lại mức độ tiến bộ ngôn ngữ
Hội chẩn giáo viên can thiệp

3 tháng

Đo lại các thang điểm ADOS/M-CHAT
Điều chỉnh Kế hoạch IEP

Tự chăm sóc (Self-care)

Tạo một không gian an toàn, ít kích thích (Sensory Room) để trẻ tự rút lui vào khi bị quá tải âm thanh.

Hướng dẫn cho Gia đình/Người thân

Chấp nhận con như con vốn có. Đừng cố ép con phải "bình thường". Sự kiên nhẫn của cha mẹ là loại thuốc tốt nhất.

Sống chung với bệnh

Người tự kỷ có góc nhìn thế giới rất độc đáo, chi tiết và thẳng thắn. Khi được đặt đúng môi trường, họ là những nhân viên tuyệt vời.

Hướng dẫn xử lý Cấp cứu tại nhà

Khi trẻ bị Meltdown (bùng nổ): KHÔNG ôm chặt, KHÔNG nói nhiều. Dọn dẹp đồ vật nguy hiểm xung quanh, tắt đèn, giảm tiếng ồn và chờ cơn bão đi qua.

Phòng ngừa

Khám thai định kỳ, sàng lọc dị tật di truyền.

6. Tài liệu & Nghiên cứu

Cập nhật Hướng dẫn Điều trị

Phát hiện sớm bằng công nghệ Eye-tracking (theo dõi chuyển động mắt) ở trẻ 6 tháng tuổi khi trẻ không nhìn vào mắt người đối diện.

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Tự kỷ có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Rất tiếc là không. Tự kỷ là sự khác biệt về cấu trúc não, không phải bệnh nhiễm trùng để uống thuốc là khỏi. Can thiệp đúng cách giúp trẻ hòa nhập và tự lập, nhưng bản chất Tự kỷ sẽ đi theo suốt đời.

Có phải do tôi cho con xem điện thoại nhiều nên bị tự kỷ?

KHÔNG. Xem điện thoại nhiều gây "Hội chứng giả tự kỷ" (chậm nói, kém tập trung), nhưng nếu cắt điện thoại trẻ sẽ bình thường lại. Tự kỷ thật sự là do biến đổi gen di truyền bẩm sinh, bạn đừng tự dằn vặt.

Châm cứu, bấm huyệt có giúp con biết nói không?

Hoàn toàn không có bằng chứng khoa học. Việc đâm kim, cấy chỉ vào trẻ tự kỷ thường gây hoảng loạn, đau đớn tột độ và làm trầm trọng thêm rối loạn cảm giác của trẻ. Đừng để con làm vật thí nghiệm.

Nhiều người nói chậm nói là do "chậm mọc răng", có đúng không?

Đây là một quan niệm dân gian sai lầm chết người. Nếu trẻ 18 tháng chưa nói từ đơn hoặc 24 tháng chưa nói từ đôi, đó là cờ đỏ báo động tự kỷ/chậm phát triển. Cần đi khám ngay, đừng chờ đợi.

Con tôi cứ đi kiễng gót và quay tròn, tôi có nên mắng con không?

Không nên mắng. Đó là hành vi tự kích thích (Stimming) giúp trẻ xoa dịu thần kinh khi bị căng thẳng. Hãy chuyển hướng sự chú ý của con sang trò chơi khác một cách nhẹ nhàng.

Làm sao để dạy con biết chỉ ngón trỏ?

Đó là kỹ năng cốt lõi. Hãy cầm bàn tay con, gập 4 ngón lại giữ ngón trỏ, hướng dẫn con chỉ vào đồ vật con thích và nói tên đồ vật đó, rồi lập tức thưởng đồ chơi cho con (Liệu pháp ABA).

Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan

Khám chuyên khoa Tâm thần

Khám, tư vấn và điều trị các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực, mất ngủ mãn tính với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi.

300.000đ - 500.000đ

Đặt lịch khám ngay

Tham vấn và Trị liệu Tâm lý

Dịch vụ tham vấn tâm lý 1-1 với chuyên gia tâm lý, hỗ trợ giải quyết các vấn đề căng thẳng, sang chấn tâm lý, khủng hoảng tuổi dậy thì, hôn nhân gia đình.

1.000.000đ/giờ

Nhận tham vấn ngay