Trang chủ /
Sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương

Sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương

Đọc trong 6 phút Chia sẻ Zalo

Biên tập: Đội ngũ Hello Doctor

Tham vấn y khoa: Bác sĩ Lê Văn Trung và cộng sự

Bác sĩ Lê Văn Trung

Bác sĩ chuyên khoa

Hello Doctor

Xem hồ sơ chuyên môn ›

Xuất bản: 01/11/2017 | Cập nhật: 17/07/2026

Tóm tắt Bệnh lý

Sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương (thoái hóa thùy trán thái dương) là một nhóm bao gồm nhiều rối loạn không phổ biến, chủ yếu tác động đến thùy trán và thái dương của não. Cùng trao đổi với bác sĩ về dấu hiệu, triệu chứng, biểu hiện của bệnh, tìm hiểu nguyên nhân, cách điều trị và phòng tránh bệnh.

ICD-10: F02.0 (Sa sút trí tuệ trong bệnh Pick) DSM-5: Frontotemporal Neurocognitive Disorder

Phân loại Mức độ (Severity)

Bệnh tiến triển nhanh, phá hủy cuộc sống gia đình do các hành vi chống đối xã hội, và tử vong trung bình sau 7-10 năm.

Bệnh lý & Triệu chứng liên quan

Trầm cảm Alzheimer Tâm thần Mất ngôn ngữ Mất ngôn ngữ nguyên phát tiến triển Teo cơ Loạn thần

Ăn Nhiều

1. Tổng quan Lâm sàng

Tóm tắt nhanh (TL;DR)

Sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương (Frontotemporal Dementia - FTD) là căn bệnh teo não quái ác tấn công trực tiếp vào vùng não điều khiển Tính cách, Hành vi xã hội và Ngôn ngữ. Bệnh nhân (thường trẻ hơn so với Alzheimer, từ 45-65 tuổi) trải qua sự biến đổi nhân cách kinh hoàng: Từ một người hiền lành, lịch sự trở nên thô lỗ, vô cảm, văng tục hoặc cuồng ăn đồ ngọt.

Thông tin Dịch tễ (Key Facts)

Khác với Alzheimer, người bệnh FTD vẫn nhớ rất rõ tên mọi người, không bị đi lạc, nhưng NHÂN CÁCH của họ đã biến mất.
Họ làm những hành vi sai trái xã hội một cách vô tư vì thùy trán (bộ phanh hãm của não) đã bị phá hủy hoàn toàn.

Định nghĩa & Sinh bệnh học

Sự tích tụ bất thường của các protein (Tau hoặc TDP-43) gây thoái hóa và teo nhỏ rầm rộ vùng vỏ não Thùy trán và Thùy thái dương, trong khi Hồi hải mã (trung tâm trí nhớ) lại được bảo tồn trong thời gian dài.

2. Triệu chứng và Nguyên nhân

Dấu hiệu Cấp cứu (Red Flags)

Bệnh nhân có hành vi tình dục sai lệch nơi công cộng hoặc tấn công người khác do bốc đồng, dễ dẫn đến bị cảnh sát bắt giữ nếu không có giấy chứng nhận y khoa.

Dấu hiệu & Triệu chứng

Thể Hành vi (bvFTD): Mất hoàn toàn sự thấu cảm (người thân chết cũng không buồn). Thô lỗ, ăn cắp vặt, trêu ghẹo phụ nữ nơi công cộng. Cuồng ăn đồ ngọt, nhồi nhét thức ăn không nhai. Hành vi lặp đi lặp lại (vỗ tay, đi vòng quanh nhà).
Thể Ngôn ngữ (PPA): Dần dần không biết gọi tên đồ vật (Aphasia), nói khó, bập bẹ rồi cuối cùng câm lặng hoàn toàn, dù vẫn hiểu người khác.
Mất khả năng tự nhận thức: Không biết mình bị bệnh.

Nguyên nhân gây bệnh

Yếu tố gen di truyền đóng vai trò rất mạnh (Khoảng 30-40% ca bệnh có đột biến gen di truyền trong gia đình).

3. Chẩn đoán & Biến chứng

Chẩn đoán & Cận lâm sàng

Chẩn đoán

Không có loại xét nghiệm riêng lẻ nào có thể xác định sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương, thế nên bác sĩ sẽ cố gắng xác định một vài đặc trưng của bệnh khi đã lạo trừ các nguyên nhân bệnh khác.

Rối loạn này có thể rất khó chẩn đoán ở giai đoạn sớm, bởi vì các triệu chứng của sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương thường giống với các triệu chứng của các bệnh khác.

Xét nghiệm máu

Để kiểm tra xem các triệu chứng của bạn có phải bị gây ra bởi các bệnh khác như bệnh gan hay thận không, bác sĩ có thể sẽ yêu cầu xét nghiệm máu.

Xét nghiệm máu chẩn đoán bệnh sa sút trí tuệ thùy trán thái dương

Kiểm tra tâm thần kinh

Đôi lúc bác sĩ thực hiện một tiếp cận tổng quát hơn về khả năng lý luận và ghi nhớ. Loại kiểm tra này đặc biệt có ích để xác định các loại sa sút trí tuệ ở giai đoạn sớm.

Chụp não

Bằng cách quan sát các hình chụp não, bác sĩ có thể xác định các bất thường hiện diện như cục máu đông, xuất huyết hay khối u có thể gây ra các dấu hiệu và triệu chứng.

- Chụp cộng hưởng từ (MRI): Máy MRI sử dụng sóng radio vad một trường từ trường mạnh để tạo ra các hình ảnh của não.

- Chụp cắt lớp phát xạ positron (PET): PET scans sử dụng một lượng chất hoạt động phóng xạ liều thấp được tiêm vào tĩnh mạch, cho thấy sự chuyển hóa đường trong não, điều này giúp xác định các bất thường của thùy trán và thùy thái dương.

Biến chứng có thể gặp

3. Tác hại của bệnh sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương

Bệnh sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương khiến cho bệnh nhân có các triệu chứng gây ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Hành vi và nhận thức của người bệnh thay đổi không chỉ gây khó khăn cho người bệnh mà còn ảnh hưởng đến những người chăm sóc.

Bệnh sa sút trí tuệ thùy trán - thái dương nếu không được chữa trị sớm sẽ dẫn đến những biến chứng cho người bệnh.

Cần Tư vấn Y khoa Chuyên sâu?

Hello Doctor - Mang sức khỏe đến cuộc sống

4. Phác đồ Điều trị

Tổng quan Phác đồ

Không có phương pháp điều trị đặc hiệu. Quản lý hành vi và hỗ trợ người chăm sóc là mục tiêu sống còn. Thuốc Alzheimer KHÔNG có tác dụng với bệnh này.

Nhóm thuốc hỗ trợ

Chống chỉ định dùng thuốc ức chế men cholinesterase (dùng cho Alzheimer) vì có thể làm tình trạng kích động của FTD tồi tệ hơn. Dùng thuốc an thần liều rất thấp nếu bắt buộc.

Can thiệp Ưu tiên (First-line):

Hóa dược (Kiểm soát hành vi) & Quản lý môi trường:
- Bác sĩ có thể dùng thuốc điều chỉnh khí sắc (nhóm ức chế tái hấp thu Serotonin) để làm giảm chứng cuồng ăn, bốc đồng và các hành vi lặp đi lặp lại.

Chống chỉ định & Thận trọng:

TUYỆT ĐỐI KHÔNG dùng lý lẽ đạo đức để giáo huấn bệnh nhân (Ví dụ: "Sao bố lại làm trò xấu hổ thế"). Thùy trán của họ đã chết, họ không còn nhận thức được đúng sai xã hội. Việc giảng đạo đức là vô ích.

5. Chăm sóc & Theo dõi

Lịch trình Theo dõi (Follow-up)

1 tháng

Theo dõi mức độ kiểm soát hành vi bốc đồng sau khi dùng thuốc

3 tháng

Tư vấn về việc tước quyền ra quyết định tài chính/pháp lý của bệnh nhân

CÂU HỎI THƯỜNG GẶP

Mẹ tôi nhớ rất dai, tính toán rất giỏi nhưng lại liên tục nói bậy bạ vô duyên, mẹ tôi bị làm sao?

Đó là dấu hiệu kinh điển của Sa sút trí tuệ thùy trán. Trí nhớ của bà còn tốt, nhưng thùy trán - bộ lọc đạo đức và lịch sự của não - đã bị hỏng. Những lời nói bậy bạ đó là do bệnh tật, không phải bản tính của bà.

Tại sao bố tôi dạo này ăn đồ ngọt khủng khiếp, một ngày ăn cả hộp kẹo?

Sự thay đổi thói quen ăn uống (cuồng đồ ngọt, carbohydrate) là đặc trưng của bệnh này. Bạn bắt buộc phải khóa tủ đồ ăn lại và chia nhỏ khẩu phần, vì não của bệnh nhân không còn biết cảm giác no, họ có thể ăn đến vỡ dạ dày.

Bệnh này uống thuốc Alzheimer có đỡ không?

Tuyệt đối KHÔNG. Thuốc điều trị Alzheimer (cholinesterase inhibitors) có thể làm cho chứng kích động và bốc đồng trong bệnh FTD trở nên tồi tệ hơn. Hai bệnh này cơ chế hoàn toàn khác nhau.

Làm sao để tôi không nổi điên khi chồng tôi trở nên vô cảm, lạnh nhạt?

Sự vô cảm (Apathy) là do tế bào não chịu trách nhiệm thấu cảm đã chết. Anh ấy không cố tình làm bạn tổn thương. Hãy nhớ câu thần chú: "Đó là do bệnh, không phải do anh ấy". Hãy tìm đến các nhóm hỗ trợ tâm lý.

Bệnh nhân FTD có sống thọ không?

Tiên lượng khá xấu. Bệnh phát triển nhanh hơn Alzheimer. Bệnh nhân thường mất khả năng nuốt, dẫn đến viêm phổi hít hoặc nhiễm trùng, và tử vong trung bình sau 7-10 năm kể từ khi chẩn đoán.

Làm sao để giữ vệ sinh khi bệnh nhân không chịu tắm?

Đừng tranh luận bằng lý lẽ. Hãy dùng mẹo đánh lạc hướng (Ví dụ: "Hôm nay có nước tắm mùi kẹo mà bố thích nè") hoặc thiết lập một thói quen cố định giờ giấc như một cái máy để họ quen theo.

Dịch vụ Khám & Điều trị liên quan

Khám chuyên khoa Tâm thần

Khám, tư vấn và điều trị các rối loạn tâm thần như trầm cảm, lo âu, rối loạn lưỡng cực, mất ngủ mãn tính với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giỏi.

300.000đ - 500.000đ

Đặt lịch khám ngay

Tham vấn và Trị liệu Tâm lý

Dịch vụ tham vấn tâm lý 1-1 với chuyên gia tâm lý, hỗ trợ giải quyết các vấn đề căng thẳng, sang chấn tâm lý, khủng hoảng tuổi dậy thì, hôn nhân gia đình.

1.000.000đ/giờ

Nhận tham vấn ngay